Burja

Глава 1

Prěvod iz russkogo V. Sergějevym

Dnes denj od početka byl oblačny. Govorili sut, že na grad se dvigaje neobyčajnoj moči burja, ale mnogo ljudij myslili sut, že ovo bylo jedino ogovarjanje. Ja osoblivo ne věril jesm v možlivost stihijnoj katastrofy, i zato, ignorujuči obyčajny za Peterburg větr i hlad, izšel jesm na vsakodennu pohodku. Moj put obyčajno se imal črěz Senatsku Plošču, a poslě se napravjal jesm pohoditi po mostovoj po znamenitoj Nevě. V ovo vrěme už padal sněg, voda leděněla, i rěka v gradskoj svojej česti byla bez malogo obložena bělym sněžnym pokryvalom. Jedino v něktoryh městah možlivo bylo viděti proruby vo ljdu, odkud ljudi mogli sut brati vodu za svoji nudži. K ovym prorubam obvezno se sbirali nevelike redy. Generalno oni moj razgled ne sut pritegali. Segodenny denj ne byl izključenjem, i zato ja gordo jesm prohodil mimo sěryh flek ljudij, obstupavših město blizko vody na ledu, krajem uha slušajuči, čto se obgovarjalo srěd njih. Tako, vdyhajuči mrazny vozduh i se naslaždajuči rědkym trěskom sněga pod nogami, ja se jesm napravjal dnes v stranu svojego poznanca, polkovnika Nikolaja Pavloviča Vostrikova, ko ktoromu često poslědnje vrěme jesm zahodil, ako ne jesm imel nikakyh zajetij ili obvezkov.-

Poslě polčasiny hodby, ja se jesm okazal u potrěbnogo budynka. Postukavši v dveri, za ktorymi žil moj prijatelj, ja jesm glednul na nebo, zagradženo už prilično hmurami. "A čto, ako li napravdu bude burja?" - prišlo mně naglo v glavu. Ova myslj zaněčto krajno mene obezpokojila - ako by někako strašno prědčutje nastignulo i visělo nado mnoju. Ale od vsego togo mene odvlěkl zvuk se otvorivših dverij.

- Dobry denj, Alexandru Nikolajeviču! - jesm uslyšal ja znajemy glas.

Na pragu stojal sam posědnik budynka, Nikolaj Pavlovič - muž srědnjih lět, trohu menje mene rastom, s črnymi negybkymi vlasami, věčno spokojnym i ravnodušnym pogledom i tenkym akuratnym nosom. Bez obzira na svoj neprivětlivy oblik, mně on se izjavjal člověkom vpolně prijatlivym i vsekda teplo vital mene. Ja jesm myslil, i myslju dodnes, že prosto sut ljudi, tuge na izraženje emocij, prědpočitajuče vse držati v sobě. Take osoby takože često nerazgovorčive, ale Vostrikov byl v ovomu planu mnogo prijemnym subesědnikom - načitany, proniklivy i taktičny. Voobče, imenno ovym on mene i privlěkl v svoje vrěme - ja krajno cěnju ljudij, iže umějut pravilno i krasivo govoriti.

- Dobry denj, Nikolaju Pavloviču! Či ne budete li Vy protiv, ako ja zajdu k Vam na časinku, može, s polovinoju?

- O, sovsěm ne, - primětno se oživil Vostrikov, prizvajuči mene vojdti v dom, - supruga ujehala s teščeju v Moskvu, zato ja tut jesm sovsěm jedin - se nudžu, potrěbno priznati...

- Vot kako, v Moskvu! Neloše, velje...

Ja se jesm razděl, i my jesmo razom prošli v gostiljnju. Ona byla uvěšana portretami, kde několilo sut izobražali mnogopovaženyh pokrovnikov polkovnika v blěskavoj paradnoj formě, a takože se tut nahodila jedna kartina, izobražajuča Veliky Potop. Na njej ljudi v strahu sut lězli na jediny vrh skaly, spasajuči svojih dětij i obrekajuči sebe na izgubu. Na skalě už sěděla tigrica so svojimi mladetami, sostavjajuča takože nemalu grozu za tonučih i gotova umrtviti vsakogo, kto bude pretendovati na spasiteljno město posrěd bezkrajnogo, nesučego smrt okeanu vody. To byla ljubima tvorba Vostrikova, ktoroju on se mnogo gordil. Vsaky raz za besědoju on spominal ju: "Či vidite li Vy ovu kartinu? Na njej v točnosti jest izobraženo naše žitje: někto imaje ščestje, někto ne. A někogo može vo vsaky moment nastignuti izguba. I nikako ne ugadaješ svojego uděla - vokrug taky jest haos i neporedok - vesde mogut očekyvati grozy i neščestja."

My jesmo sedli za krugly stol v gostiljnji, Vostrikov na skoru ruku prigotovil nam čaju i podal jego s barankami.

- Nikako ne jesm očekyval Vas uviděti v taky denj u sebe. Mně se kaže, potrěbno siděti doma i se ne izsuvati v podobnu pogodu.

- Srazumějte mene pravilno, Nikolaju Pavloviču, ja takože, kako i Vy, se nudžu na domu. Moja supruga prěkrasna žena, ja ju mnogo ljublju, ale či věte li: časom potrěbno jest dorazuměvanje i s obyčajnymi svojimi drugarami. Ne vse že rodina v žitju.

- I to věrno.

Ja jesm kydnul pogled za okno. Hmury se sgustili dotolě, že se kazalo, ako by nebo absolutno počrnělo.

- Čto Vy vsaky raz gledite tamo? Či se beupokojite li o něčim?

- Oh, ne na blago, ja čuj, jest ova burja...

- A kogda burja byla na blago...? - primětil Vostrikov, odpivši teplogo čaju i takože ocěnivši pogledom črěz okno položenje izvně.

Ako by my tutčas se nahodili na ulicě, to isto odčuvali by to, kako vse vokrug stalo tiho. Tako zatišje byvaje jedino prěd zaisto silnym štormom ili bureju, i nese v sobě toliko napreženja i straha, že časom počinaješ se bojati ovoj tišiny. Kako specialno, i ja, i moj subesědnik sut zamolknuli na minutu, i zato jesm smogl odčuti na sobě vsu jej težkost.

- Čuju, že Vam bude lěpje ostati u mene, Alexandru Nikolajeviču, i prěčekati burju. My možemo poigrati v šahy, ili v karty - čto poželajete! - prědložil naglo Vostrikov, začesyvajuči negybku čelku, - Možno izmysliti někako peti-žjo.

Ja se krajno obradoval takoj prijemnoj možlivosti prěčekati nepogodu. Medžutym, v mojih planah i ne bylo uhoditi.

- Kake že peti-žjo može byti za dvojih? Či sut li take?

- Soglašu se s Vami, lěpje poigrajemo v šahy, - i Vostrikov, utvrdivši ovy variant našego vrěmeprěprovodženja, ušel za šahovniceju.

Ja jesm siděl v gostiljnji i slušal, kako za oknom počinalo kapati. Početkovo stukanje kapej bylo jedva slyšno i rědko, ale naglo dožd se neopisujemo usilil i obrušil se na zemju, izdavajuči za oknom nemožlivy šum. Okna budynka byli tugo zatvorjene, i hvala bogu, jerbo větr, vyjuči i svistajuči, mogl bezusilno odrvati otvorjeno okno. Ja jesm pomyslil o tom, kako neščestje sut imeli tutčas vsi, kto se okazal izvně. Naglo črěz šum dožda jesm različil gromko, jasno stukanje v dveri. Stukali sut s nenormalnoju čestotoju i nastojčivostju. Ja se jesm nastražil, ale tut mnogo uměstno prišel Vostrikov s šahovniceju. On poměstil ju na stol, dostal krabku s figurami i se prijel už jih razstavjati, kako ja jesm donesl jemu o nečekanom gostu.

- Gost, govoriš? - utočnil Vostrikov. On izgovoril to mnogo čudnym, daže strašnym glasom, od ktorogo mně stalo nekomfortno. On se brzo napravil k dverjam, v ktore sut prodolžali nastojčivo stukati. Ja jesm slegka izglednul iz-za stěny, aby bylo vidno dějstvo, se dějuče v hollu, i s interesom pogledal.

Nakynuvši sobě na ramena šinelj, aby ne namoknuti silno, Vostrikov s težkostju otvoril dveri - burny větr se rval zatvoriti jih. Na pragu se okazal někaky mlady člověk, na pozor student, cělkom promokši i oborvany - on, kaže se, byl iz tyh, kogo sut izgnali iz učilišča, i tutčas on, bez osoblivogo želanja se vračati k roditeljam i za neimanjem žyvobytja prožival v Peterburgu, zarabotyvajuči někako groši na hlěb i vodu. Student byl mnogo zanepokojimy i nastrašimy, i zadyhajuči se, hriplym glasom izgovoril, ukryvajuči se od poryvov větra:

- Dozvolite prěčekati u Vas burju, molju Vas... Smilujte se nad bědnym studentom, prošu Vas... Dajte mně hot zakutok v podvalu, ja budu Vam bezměrno blagodarny, prošu...

Mně bylo loše vidno lice Vostrikova, ale se mně mysli, že on gledal na gosta, kako vsegda, spokojno i ravnodušno.

I tut se odbylo to, čego ja nikako ne jesm očekyval od svojego prijatelja. On iznenada naglo se oživil, vozjel ruky i tymže strašnym glasom izkydnul:

- Smilostiviti se, govoriš? Ne, brate, viděl jesm vas, bědnyh studentov! Budu ja tut ščediti, grěti vsakogo strěčanogo! Propadi k črtu!

S ovymi slovesami on krajno bezobredno shvatil bezmočnogo hlapca za ovratnik, obratil licem k ulicě i so vsej moči pnul jego, jednočasno naglo odphavši od sebe. Student pal licem v nečisty od dožda sněg, tutčasno vstal, ale bylo už pozdno - gospodar zatvoril dveri. Izvně se raznesl glasny krik - krik odčajanja. Větr svistěl za oknom, barabanil leděny dožd, ale oni ne smogli onogo krika oglušiti.

Ja so strahom jesm pogledal ovu scenu i ne mogl pověriti svojim očam: či jest li TO moj drug i prijatelj Nikolaj Pavlovič?...

- Hodet tut često take "neščestne", - iznova poražajuči spokojnym glasom donesl mně Vostrikov, vrativši se v gostiljnju, ako by ničego i ne bylo. To ozlobilo mene ješčě bolje.

- Ja jih vyprovadživaju směsta, potrěbno Vam rěkti, druže moj. Našli, či vidite li, uběžišča. Nemaje svojego doma - znači, ne sut zaslužili jego, ja tako myslju.

Cělu ovu jego repliku vo mně se gromadila strašna zloba. V koncu, ja ne jesm iztrpěl i molčno se napravil v stranu svojih věčij. Ja jesm počal brzo se oděvati pod iskreno nerazuměnje Vostrikova.

- Dokud že Vy se sobrali, Alexandru Nikolajeviču? Jednakože tam dožd močny, burja... - osudžal on, dokolě ja se oblačal v svoju oděž.

Tako skoro kako ja jesm byl gotovy k izhodu, ja jesm vozjel oči na Nikolaja Pavloviča, i uviděvši jego lice, vpolně tože, že i obyčajno, ja jesm iskreno voznenaviděl jego - ono se mně kazalo najgnusnejšim i najmrzšim v světu.

- Kako Vy se smějete zvati člověkom, ako ne cěnite čudže žitja!? - izkriknul jesm ja vně sebe od běsnosti, - Kako Vy jeste mogli tako nizko postupiti, ne razuměju! Dožd izvně, govorite? Burja? Už lěpje se okazati pod doždem, než pod jednym pokryvom s čudoviščem!

Na ovyh slovesah ja, se ne obračajuči i ne proščajuči, jesm otvoril dveri i izšel pod livu. V nastupne pet minut ja jesm promoknul cělkom do nitky, jerbo doždnika ja ne jesm imal. Větr dul mně v lice, rvavši se sbiti mene s nog. Sněg kružil istinnymi malymi uraganami, i vidimost byla minimalna. Ale mene ničto ovo ne trevožilo. Ja jesm spěšil pobrzej ujdti od neščestlivogo města, kde na mojih očah se odbylo strašno zlodějanje, za ktore sodějavši, k tomuže, ne nesl sovsěm nikakogo čuvstva styda.

Do doma ja došel izključiteljno někakym čudom. Pověsivši razmoknuvše věči sušiti se, ja jesm poprosil suprugu sdělati kavy, i za njeju razkazal vsu ovu historiju. Usnuti mně bylo težko, jerbo prěd očami u mene stojali obrazy sotnej, tysečij takyh neščestnyh, kako onoj student, iže, okazavši se pod doždem, ne mogut najdti sobě ukrytja. Takože mně se viděl Vostrikov, dělavši moj son ješče bolje mornym. On povtarjal jedinstveno slovo: "propadi", iže tako i zaselo u mene v mozgu. Imenno togda ja jesm srazuměl, že take ljudi, iže tajet vse v sobě, sut največe opasne - nikogda točno ne skažeš, čto u njih v glavě. Myslil jesm s bezpokojenjem i o tom, čto stalo s tym neščestnym studentom...

Na nastupno jutro ja, prohodivši se po Nevě, jesm uviděl v sugrobu sněga jego mokry i zamrznuvši trup.