Когда сверкает молния

Когда сверкает молния (перевод)

Уже целых шесть лет, как я уехала из аула. После смерти деда мы, с трудом решившись, продали родной дом и переехали в столицу. Работа там, учёба младшего брата там — в общем, решили, что и будущее наше там. И отца, который мог бы сказать «не продавайте, я сам буду жить», тоже нет — он ушёл раньше деда.

Однокурсник устроил свадьбу и так настаивал, чтобы я приехала, что я взяла отпуск и теперь лечу. К тому же захотелось увидеть родные места, поваляться на родной земле, утолить тоску.

Выйдя из аэропорта Тараза, я подошла к стоянке таксистов, которые возят в аулы. Здесь со вчерашнего дня не перестаёт дождь, земля совсем размокла. Водителем, к которому я села, оказался сосед — ага по имени Сабит. По дороге он, по своей привычке, расспрашивал о том о сём: «Сколько тебе лет? Нет ли лишних расходов?» Под «лишними расходами» он имел в виду, когда я собираюсь замуж. Я лишь улыбнулась: «Пока нет».

Свадьба в семь вечера, а сейчас только пять. И вот уже показались крыши домов — и именно в этот момент я вспомнила, что у меня здесь больше нет дома, что мне некуда идти. К родственникам спустя столько лет идти с пустыми руками неловко, с одноклассниками мы уже не так близки, как раньше… Как-то странно просто так заявиться.

И тут мне бросилась в глаза красная крыша. На краю аула, у самого въезда, стоит большой двухэтажный дом из красного кирпича. Раньше там жили Асан-ата и Асия-апай, она работала в библиотеке. Стены на обоих этажах были заставлены книжными полками: списанные книги из библиотеки, книги, оставшиеся после её закрытия, и те, что сам собирал Асан-ата. Мы, девчонки, часто приходили сюда за книгами, и Асия-апай никогда не отпускала нас без чая.

— Остановитесь здесь, — сказала я.

Сабиту-ага, видно, было любопытно, к кому я еду, но расспрашивать он постеснялся. Я поняла это по тому, что машина какое-то время не трогалась с места, прежде чем свернуть к красному дому.

Пока я дошла до ворот и нажала на звонок, промокла до нитки. Летний белый дождь лил без остановки, словно нас поливали из шланга. Хозяин не спешил открывать — я слышала шаги по лужам. Ворота открыл не тот, кого я ожидала увидеть, а молодой парень с большим чёрным зонтом.

— Я к Асан-ата и Асия-апай… можно войти? — выдохнула я.

Он окинул меня оценивающим взглядом — дрожащую, как вымокший щенок, с потёкшим макияжем — и молча протянул мне зонт. И только когда я вошла во двор:

— Их сейчас здесь нет, — сказал он. Хотя я понимала, что ему тоже неловко из-за того, что я застыла в прихожей, всё же попросила разрешения переждать дождь. Хозяин дома, шаркая домашними тапочками, провёл меня в знакомую гостиную, где когда-то мы не раз сидели за чаем и беседовали.

Капли, будто падая с седьмого неба, били по крыше, по окнам, по всему вокруг и, переливаясь тысячей ритмов, как барабанная дробь, убаюкивали тишину между нами.

— Кем вы приходитесь апе и ата? — Когда они вернутся?

Вопросы прозвучали почти одновременно. Я на миг пожалела, что пришла сюда. Может, стоило всё-таки пойти к дяде — брату отца?

— Раньше я часто приходила сюда за книгами. Я жила в этом ауле… раньше, когда училась в школе. Просто односельчанка. Зашла поздороваться. А когда они придут? — выдавила я и, чтобы скрыть смущение, стала смотреть то на книги, то на дверь, то на рисунок на его футболке, сминая в руках ремешок сумки. Я чувствовала себя ужасно неловко.

Парень же, наоборот, смотрел на меня с изумлением — его округлившиеся глаза будто пронзали насквозь. Он запустил длинные пальцы в густые чёрные волосы, чуть манерно повёл плечами и спокойно произнёс:

— Они умерли. Этой осенью будут поминки по апе. Ата — уже три года.

Я несколько секунд не могла осмыслить его слова. Вот что он имел в виду, говоря «их здесь нет»?

— Похоже, вы любите играть в гляделки, — добавил он, и его взгляд вдруг потеплел. Когда он улыбался, на левой щеке появлялась ямочка.

Я ничего не ответила. Стояла, как памятник.

— Сейчас поставлю чай и дам вам сухую одежду. Посидите. После смерти деда и апы все по очереди перебрались в город, — говорил он так, будто мы давно знакомы. Он прошёл на кухню, налил воду в чайник и поставил на газ.

Я смотрела на старую чёрно-белую фотографию Асана-ата и Асии-апай — ещё молодые, в первые годы после свадьбы. И с каждой секундой всё острее вспоминала, каким тёплым и дорогим был для меня этот дом. В памяти оживали давно забытые мгновения.

В пустом, большом доме его негромкий голос звучал особенно гулко:

— Не говорите «умерли». Смерть — как мост. Она соединяет два мира…

Иногда слова доносились неразборчиво. Он ушёл в дальнюю комнату и вскоре вернулся с несколькими вещами в руках.

— Кроме своей одежды, дать нечего. Вещи апы мы раздали. Надеюсь, подойдёт?

В доме лежала только его одежда. Значит, он живёт здесь один! Ну и безумная же я — прийти в дом к незнакомому парню, которого даже по имени не знаю. Не дай бог что случится — дом ведь на краю аула, моего крика никто не услышит. И день будто нарочно рано потемнел.

— Как вас зовут? — спросила я, когда он, кажется, договорил.

Оказалось, его зовут Маргулан. В этом году заканчивает университет. Приехал в аул писать дипломную работу. Младше меня. Настроение у меня совсем упало. Стоп… Я что сейчас — боюсь его или начинаю влюбляться? Я и сама запуталась. Два чувства сменяют друг друга, как полосы зебры. Но всё же внутри звучал более сильный голос: «Это же такое милое создание, разве он может кого-то обидеть?»

Я переоделась, развесила на дверях и своё платье для тоя, и мокрые вещи. Рассказала Маргулану, что приехала на свадьбу и что мне, по сути, некуда было идти, поэтому зашла сюда.

Меня всё больше увлекали его странная, чуть рассеянная манера говорить, свободная футболка с Тоторо, взъерошенные волосы, привычка внимательно следить за каждым словом и движением, ямочка на щеке, появлявшаяся только в улыбке… Его присутствие кружило мне голову. Я вдруг почувствовала себя школьницей, которая влюбляется в первого встречного. Давно со мной такого не было. В последний раз — ещё в университете, когда мне очень понравился один официант. Я так и не смогла заставить себя признаться — и опоздала…

Любовь — как молния: вспыхивает неожиданно, когда сгущаются тучи и темнеет небо. Иногда вспышка такая быстрая, что ты даже не успеваешь заметить искру. Вот и сейчас я слишком поздно поняла, как молния чувств пронзила небо и сжала моё сердце.

Хмурое небо, сырая земля, серый аул, поблёкшие дома. Ливень будто медленно приводил мир в порядок. Хотелось, чтобы время остановилось: чтобы секунды не шли, минуты не скользили, стрелки часов замерли. Чтобы я могла остаться здесь ещё немного. Чтобы дождь не прекращался.

— Вы не собираетесь на свадьбу? Макияж… причёска? — А, да. Успею. Можно не спешить. Я быстро собираюсь. К тому же свадьбы обычно начинаются позже… — Повезло вам, если быстро. Моя жена собирается с утра до вечера. — ЖЕНА? — наверное, я сказала слишком громко. Маргулан поперхнулся чаем. — Вы женаты? — Разве я не говорил? — Нет, не говорили.

Резкий звонок в дверь сообщил о чьём-то приходе.

— А вот и она. Она тоже ездит в город на учёбу. — Вот же дурак… — прошептала я, едва сдерживая слёзы. — Что она сейчас подумает, увидев меня? — Зачем гадать? Сейчас у неё и спросим…

В дом вошла невысокая девушка с большим чёрным зонтом — милая, хоть и не красавица. Маргулан, как ребёнок, подбежал и крепко её обнял. Видно, она к этому давно привыкла — ответила с улыбкой. Не привыкла только я.

Как я растерялась, когда он открыл ворота, когда сказал, что тех, кого я искала, уже нет в живых, когда я решила, что он живёт один — точно так же я застыла и сейчас. Снова стала «памятником».

Его жена оказалась такой же спокойной, как и он. Не рассердилась ни на то, что я сижу у них дома в его одежде, ни на развешанные у дверей вещи. Выслушав меня, она лишь сказала:

— Мы как раз отдали машину в ремонт. Иначе Маргулан сам бы вас отвёз. В каком ресторане свадьба? Может, вызвать вам такси?

Наверное, впервые я смотрела на замужнюю женщину с такой завистью. Впервые мне захотелось заплакать и вслух сказать: «Какие же вы счастливые…»

Почему мои чувства — как вспышка молнии? Загораются тогда, когда я сама не замечаю, переворачивают мой мир — и в одно мгновение исчезают…

"Найзағай жарқылдағанда" әңгімесі

Ауылдан кеткелі бақандай алты жыл болыпты. Атам қайтқан соң қара шаңырақты қимай-қимай сатып, елордаға көшіп кеткенбіз. Жұмыс та сонда, інімнің оқуы да сонда, жалпы, болашақ та сонда ғой деп. Сатпа өзім отырам дейтін әкем де жоқ. Ол атамнан бұрын кеткен. Парталас сыныптасым үйлену тойын жасап, келде кел деп қоймаған соң, жұмыстан демалыс алып, ұшаққа отырып келе жатырмын. Оның үстіне туып өскен жерді көріп, топырағына аунап, мауқымды басайыншы дедім. Тараздың әуежайынан түскен соң, ауылға апаратын таксистер тұратын тұраққа келдім. Бұл жақта кешелі бері жаңбыр толастамай, жердің миы шығып жатыр екен. Ауылға қарай мінген жүргізуші ағамдардың көршісі Сәбит аға болып шықты. Жол бойы әдетіне салып ананы мынаны сұрап отырды. «Жасың нешеге келген еді? Артық шығын жоқ па?» деген сұрақтарды қойды. «Артық шығын» деп отқаны тұрмысқа қашан шығасың дегені. «Әзірге жоқ» деп жымиып қойдым. Той кешкі жетіде, ал сағат енді бес болып жатыр. Міне, үйлердің төбелері көрініп қалды, сол кезде ғана менің мұнда тұратын үйім жоқ екені, барар жерім жоқ екені есіме түсті. Туыстарымның үйіне сонша жылдан соң құр қол барғанды намыс көремін, сыныптастарыммен қазір бұрынғыдай арқа-жарқа болып араласпаймыз, жетіп барғаным біртүрлі ғой деймін. Өйстіп отырғанымда қызыл шатыр көзіме оттай басылды. Ауылға кіре бергенде шетте жалғыз өзі салтанат құрып тұрған зәулім, қызыл кірпішпен қаланған екі қабатты үй бар. Онда бұрын кітапханада істеген Әсия апа мен Асан ата тұратын. Кітапхананың жоюға жіберілген кітаптары бар, кітапхана жабылғанда қалған кітаптар бар, Асан атаның өзі жинаған кітаптары бар екі қабаттың қабырғалары тола сөре-сөре болып тұратын. Қыздар болып талай осы үйге кітап алуға келетінбіз, Әсия апай шайсыз жібермейтін.

-Осында тоқтаңызшы,- дедім. Қай үйге баратыным Сәбит ағаға қызық болса да, қолқалап сұрағанды ұят көрді-ау. Оны қызыл үйге бұрылғанша көлік біраз орнынан қозғалмай тұрғанынан білдім. Үйге жетіп, дарбазада орнатылған қоңырауды басып, қақпа ашылғанша малмандай су болдым. Жазғы ақ жауын төбемізден құдды бір шлангамен суғарып жатқандай толастауды білмейді. Іштегі үй иесі мені кіргізуге асығар емес, әр жерде жиналған шалшық суды шылп-шылп еткізіп басып келе жатқан аяқ дыбысын естіп тұрмын. Қақпаны мен күткен адамдар емес, үлкен қара қолшатыр ұстаған бір жігіт ашты.

- Асан ата мен Әсия апаға келген ем, ым...ішке кірсем бола ма?- дедім аптығып. Суға түсірген күшіктей дірдектеп әрі жауыннан көзін аша алмай сығырайып, бар бояуы жуылып кеткен маған жігіт сынай қарап алды да, қолшатырын ұсынды. Ішке кірген соң ғана:

- Ол кісілер қазір мұнда емес,- деді. Менің кіреберісте состыйып тұрып қалғаныма ол да ыңғайсызданып тұрғанын білсем де жаңбыр тоқтағанша қала тұруға рұқсат сұрадым. Үй қожайыны аяғындағы үйге киетін кебісін сүйретіп, еріне басып өзіме таныс, кезінде талай шай үстінде әңгіме-дүкен құратын қонақ бөлмеге ертіп апарды. Жеті қат көктен құлап жатқан тамшылар шатырға, терезеге, әрнәрсеге соғылып барабанның ырғағындай мың құбыла екеуміздің арамыздағы тыныштықты әлдилейді.

- Сіз апа мен атаға кім боласыз?

- Олар қашан келеді?

Бір мезетте сұрақтар саңқ етті. Мына жерге келгеніме өкіне бастадым. Ұят болса да, әкемнің ағасының үйіне бара беруім керек па еді?

- Бұрын кітап оқуға көп келетін едім. Осы ауылда тұрғанмын...бұрын мектеп оқып жүргенде. Жай, ауылдасымын. Амандасуға кіріп ем. Олар қашан келеді?-сұрауын сұрап алып кітаптарға, есікке, жігіттің футболкасындағы суретке қарап, қолымдағы сөмкенің бауын мыжып ұстап, өзімді бір ебедейсіз сезініп кеттім. Жігіт болса керісінше таңданғаннан дөңгелектеніп кеткен көздері мені тесіп жіберердей тура қарайды. Бұрқыраған қою қара шаштарына ұзын саусақтарын жіберіп, бір әдеміше маңғаздана қылық жасап тұрып, - Олар қайтыс болған. Осы күзде апаның жылы болады. Атаға үш жыл.

Айтқан сөздерін қорыта алмай біраз тұрдым. Жаңа мұнда емес деп айтпақшы болғаны осы ма?

- Көз атысып ойнағанды ұнатасыз-ау деймін,- енді оның жанары нұрланып сала берді. Күлгенде сол жақ бетінде шұңғыл пайда болады екен. Жауап бермедім. Баяғыдай ескерткіш боп тұра бердім.

- Шай қойып, кебу киім берейін. Отыра тұрыңыз. Атам мен апам өлген соң шетінен бәрі қалаға көшті,- бұрыннан танысым сияқты сөйлеп жатып, ас үйге барып шәйнекке су құйып, газға қойып жатыр. Бөлмедегі Асан ата мен Әсия апайдың жаңа үйленгендегі ақ-қара жарты қабырғаны алған суретіне қараған сайын мына үйдің мен үшін қандай ыстық болғаны есіме түсіп,санамдағы естеліктер қайта жанданғандай болды. Даңғарадай үй бос болған соң, жігіттің қоңыр даусы жаңғырып, ерекше күмбірлеп естіледі,- Өлді деп айтты демеңіз. Өлім деген көпір сияқты. Екі әлемді жалғап тұрады..,- Кейде не айтып жатқаны дұрыс естілмейді. Арғы түпкір бөлмеге кіріп кетті де, қолына бірнеше киім ұстап қайта келді,- Менікінен басқа беретін киім жоқ, апамдыкын таратып жібергенбіз. Бола беретін шығар?

Өзінің киімдері ғана тұр. Демек, мұнда жалғыз тұратын болғаны ғой! Жалғыз тұратын, танымайтын, есімін де білмейтін жігіттің үйіне келген не деген есі ауысқанмын-ей? Құдай сақтасын, бірақ, бірнәрсе болса бұл үй ауылдың шетінде, айғайымды ешкім естімейді ғой. Күн де қасақана ерте қарауытып қалды.

- Есіміңіз кім?- дедім ол сөйлеп бітті-ау дегенде. Марғұлан екен. Осы жыл универді бітіреді. Диплом жұмысын жазуға ауылға келген екен. Кіші екен ғой. Көңілім мүлдем түсіп кетті. Тоқтаңдар! Мен осы қорқып отырмын ба, әлде, оны ұнатып отырмын ба? Өзім де шатасып кеттім. Екі сезім араласып зебраның жолағындай алма-кезек ауысады. Бірақ ішімдегі осы бір сүйкімді жаратылыс кімді ренжіте қояр дейсің деген дауыс басымырақ секілді. Киімімді ауыстырып, пакеттегі тойға киетін көйлегімді де, су киімдерімді де есіктерге іліп-іліп қойдым. Марғұланға тойға келгенімді, ешкімім болмай осында соғайын дегенімді де айтып қойдым. Оның ойын түсініксіз жеткізетініне, өзіне кең тұратын футболкасындағы Тотороның суретіне, ұйпа-тұйпа шашына, әр сөзің мен қимылыңды қалт жібермей бақылайтын қылығына, жымиғанда ғана жылт етіп көрінетін бет шұңғылына, мені желіктіріп тұрған болмысына басым кетті. Өзімді қайтадан көрінгенге ғашық бола беретін оқушы қыз сияқты сезініп кеттім. Бұлай ғашық болмағалы қай заман. Соңғы рет университетте бір даяршыны қатты ұнатып қалып едім. Өзімді оған деген сезімім барын зорлап айтқыза алмай қойдым да, кешігіп қалдым...Махаббат деген бұлттар қоюланып, аспан бұзылғанда ғана күтпеген жерден жарқ ететін найзағай тәрізді. Кейде жарқылдың жылдам болғаны сонша от ұшқынын көріп те үлгермейсің. Міне, қазір де сезім ұшқынының найзағайдың аспанды түйрегендей, жүрегімді жаншығанын кеш байқап отырмын.

Түнерген аспан, дымқыл жер, сұр ауыл, бозарған үйлер. Нөсер жауын жер бетін баяу қалыпқа түсіргендей. Уақыт өтпесе деймін, секундтар жылжымаса, минуттар сырғымаса, сағаттың тілі қозғалмаса екен деймін, осында тағы да ұзағырақ қалсам екен деймін, жаңбыр тоқтамаса екен деймін.

- Сіз тойға дайындалмайсыз ба? Боянып...таранып?

- Аа, ия. Үлгерем ғой. Асықпасам да болады. Мен жылдам боянам. Оған қоса той әдетте кеш басталады ғой...

- Жақсы екенсіз жылдам дайындалатын болсаңыз. Менің әйелім ақ таңнан қара кешке дейін дайындалады.

- ӘЙЕЛІМ?- даусым қатты шығып кетсе керек, Марғұлан ішіп отырған шайына қақалып қалды,- Сіз үйленгенсіз бе?

- Айтпадым ба?

- Айтпадыңыз.

Есіктің құлаққа түрпідей тиетін қоңырауы біреудің келіп тұрғанын хабарлады.

- Міне, өзі де келді. Бұл да қалаға барып келіп оқиды.

- Ақымақ!- дедім жылап жіберуге аз қалып,- Қазір ол не ойлайды? Мені көрсе, м?

- Не ойлайтынын ойлап неғыламыз? Өзінен сұрай саламыз...

Ішке сүйкімді бірақ анау айтқан әдемі емес, Марғұландыкындей үлкен қара қолшатыр ұстаған кішкене қыз кірді. Марғұлан жас баладай жүгіріп барып, қызды құшақтай алды. Оған әйелі әбден үйреніп кеткен болуы керек, ол да мәз болып құшақтады. Үйреніп кетпеген мен ғана. Бағана Марғұлан есік ашқанда, немесе мен іздеп келгендердің бұл өмірде жоқ екенін айтқанда, немесе жалғыз тұрады деп ойлап қалғанда аңтарылып қалай тұрдым, дәл қазір де қайтадан сол «ескерткішке» айналдым. Марғұланның әйелі де, өзі сияқты болса керек. Күйеуінің киімін киіп, өз киімдерін есіктерге жайып қойған, өзі жоқта оңашада шәй ішіп отырған маған ашуланғанда жоқ. Жағдайдың мән-жайына қаныққан соң,- Көлікті жөндетуге бергенбіз ғой. Әйтпесе, Марғұлан өзі апарып тастайтын еді. Қай тойханада болады? Ауылдың таксилерін шақыртып берейін ба?- деді. Бірінші рет тұрмыс құрған әйелге қызығып қараған шығармын. Бірінші рет өзгенің өмірін қызғанып неткен бақыттысыңдар деп дауыстап жылағым келді. Неге менің сезімдерім найзағайдың жарқылындай мен байқамағанда от шашып, қас қағым сәтте дүниемді төңкеріп жоқ болады екен?

Беззащитный защитник (перевод)

(посвящается моему щенку Мойнаку)

У дома позади магазина французских духов в центре жил щенок по кличке Мойнак — помесь немецкого шпица. Чуть крупнее дворняги, красивый, как лисёнок, с хвостом, который он всегда держал высоко поднятым. Это было очаровательное создание: он с любопытством обнюхивал и исследовал всё вокруг. Считая, что к безопасности дома нужно относиться со всей серьёзностью, иногда он облаивал случайных прохожих и даже гнался за машинами, стараясь отогнать их подальше. Возможно, из-за породистых корней он ещё и привередничал в еде, тщательно выбирая, что есть из своей миски.

И вот сегодня, снова выскочив в открытую калитку, он подбежал к мусорному контейнеру неподалёку и уже сунул туда свой длинный нос, как вдруг заметил соседских детей — и с визгом погнал их прочь. Все в округе знали, что Мойнак, особенно, не любит маленьких детей. Соседи не раз предупреждали хозяев, что их дети пугаются, и если щенка не будут держать на привязи, они пожалуются в соответствующие службы. Однако стоило Мойнака привязать, как те же самые дети забирались на ворота и, когда хозяев не было дома, начинали бросать в него камни, доводя беднягу до исступления. Хозяева знали об этом и потому ничего не говорили щенку, который ходил озлобленный и обиженный.

Когда Мойнак гнал детей, он увидел, как из машины выходит второй сын в семье — Еркин, и тут же побежал с ним поздороваться. По мнению Мойнака, Еркин был самым спокойным из хозяев. Даже когда щенок изгрыз его итальянские кожаные туфли, тот лишь вздохнул: «Ещё маленький, не понимает, что такое ругать. Эх ты, глупое создание…» Классический чёрный оверсайз-костюм делал его плечи шире. Мойнак, как обычно, радостно вцепился лапами в отутюженную с утра светлую брючину. Еркин лишь слегка улыбался — он вообще был не из тех, кто смеётся. Бухгалтер, как и отец Нуриман. Щенок тоже знал, что Нуриман — самый главный человек в доме: скажет «лежать» — он ложился, скажет «место» — мгновенно скрывался в будке. Но и Нуриман, и Еркин редко бывали дома. Мойнак не понимал, куда они уходят со своими сумками, полными бумаг. Только замечал, что возвращаются они всегда поздно вечером — усталые и поникшие.

Старший сын Зангар работал редактором. Вечно с растрёпанными волосами, в спортивной одежде и зимой, и летом. Но характером он пошёл в сестру Сару — всегда приветливый и жизнерадостный. И дом его был здесь же, и работа рядом. Для Мойнака он был лучшим хозяином на свете: каждый вечер Зангар выходил на пробежку и всегда брал щенка с собой.

Во время одной из таких прогулок к Мойнаку стал приставать старый чихуахуа. Щенок недовольно рычал, но тот всё равно плёлся следом, высунув язык. «Неужели хозяин не научил его манерам? Сам-то чем занят, раз за собакой не смотрит?» — думал Мойнак, но ничего не сказал. По его «собачьей этике» даже если кто-то тебе не нравится, говорить «отойди!» — невежливо. Он же не какая-нибудь бродячая дворняга, чтобы выпаливать всё, что на уме.

Но на следующий день тот же чихуахуа снова появился в парке. Мойнак только теперь заметил, что его хозяйка — молодая девушка, мило беседующая с Зангаром. Неужели так теперь и будет? Пока старик не умрёт своей смертью, им встречаться каждый день? Разве ему жалко для Мойнака единственной радости — прогулки? Решив поставить навязчивого пса на место, Мойнак резко развернулся и схватил чихуахуа за холку. Тот взвизгнул. На крик тут же подбежали оба хозяина.

— У Мойнака есть привычка обижать мелких живых существ. И детей он с визгом гоняет. Мы не придавали этому значения. Теперь, видимо, придётся ехать к ветеринару, проверять его психику, — оправдывался Зангар перед той самой девушкой.

«Господи! Что он такое говорит? Он же своими глазами видел, как эта псина таскалась за мной, словно тень!» Всю дорогу Мойнак выслушивал упрёки Зангара. Он изо всех сил пытался «объясниться» своим щенячьим словарным запасом, но молодой хозяин его не понял и даже не стал слушать. Щенок лишь отметил про себя, что люди, оказывается, переменчивы. Например, сам Мойнак никогда бы не предпочёл хозяину какого-то другого человека и не «предал» бы его.

Он уж было решил, что прогулок больше не будет, как вдруг хозяйка чихуахуа стала приходить к ним домой. Девушку звали Диана, собаку — Каролина, чаще Лина. Говорили, что она берёт её с собой, «чтобы Линочке не было скучно». Но Диана оказалась пострашнее своей Лины. Стоило Зангару отвлечься, как она пнула Мойнака со словами: «За мою Линочку!» Бедный щенок, не в силах что-либо сказать, лишь жалобно заскулил и поплёлся в будку.

— Апа, мы всё думали, почему щенок не ест, а у него, оказывается, один передний зуб загнулся и врос в десну. Наверное, ему больно, — сказал на следующий день Еркин.

Спустя несколько дней он снова взглянул на будку: — Отвёл бы его к ветеринару, Зангар. Пешком всего две остановки. Клиника же рядом.

— Раз рядом, почему сам не отведёшь? У меня в ближайшие дни времени не будет, — буркнул тот и ушёл, раздражённо демонстрируя несвойственную ему резкость.

Каждый раз, когда Еркин смотрел на него с жалостью, Мойнак, забывая о боли, мечтал лишь об одном: чтобы его погладили подольше, назвали «беднягой», налили молока, принесли тёплой сладкой каши… Так, между болью и надеждой, он задремал и увидел сон.

Во сне Диана не давала Зангару косточку. Тот расстраивался и плакал. А у Мойнака в саду было припрятано множество костей — он с радостью отдал бы любую. Но хозяин почему-то отказывался и просил именно ту, «дианину». Тогда Лина-чихуахуа сказала: «Если хочешь добыть для хозяина косточку — уйдёшь со мной». Мойнак согласился. Кто может быть преданнее и любящее хозяина, чем он? Люди ведь порой даже собственных детей делят на любимых и не очень. А Мойнак одинаково любил всех в доме — и старших, и младших. «Ради Зангара я готов на всё…»

Громкий резкий звук оборвал сон. Мойнак вздрогнул и вскинул голову. Место, где болел зуб, загноилось; тело горело, боль пульсировала так, что темнело в глазах. У калитки стоял младший соседский мальчишка и бросал камни.

— Мойнак! На улице играешь, ешь без конца, всё мало тебе! — крикнул он и снова замахнулся.

Осколок камня попал в правую сторону мордочки, распухшей так, что глаз почти не открывался. Мойнак даже не вышел из будки. Он хотел броситься защищать дом, как делал всегда, но не смог пошевелиться. Веки тяжело опускались. Мир медленно гас…

"Қорғансыз қорғаныш" әңгімесі

(күшігім Мойнаққа арналады)

Орталықтағы француз әтірлерін сататын дүкеннің артындағы жер үйдің неміс шпицымен шатыс Мойнақ деген күшігі бар еді. Мәстектен ірілеу, түлкідей сұлу, құйрығын үнемі жоғары көтеріп алып жер дүниедегінің бәрін құмарлана тіміскілеп, иіскеп жүретін сүйкімді жануар. Үйдің қауіпсіздігіне аса ұқыптылықпен қарау керек деп санап, кейде жай өтіп бара жатқан жүргіншіге үріп, көліктерді алысқа аулақтату үшін қуалайды. Тегінде асыл тұқым болғандықтан ба, итаяғындағы тамағын да талғап жейтіні бар. Міне, бүгін тағы ашық қалған қақпадан жүгіріп шығып анадай жердегі қоқыс жәшігіне ұзын тұмсығын тығып көріп жатқаны сол еді, көрші үйдің балаларын көре сала шырқыратып шыңғыртып қуып жіберді. Мойнақтың, әсіресе кішкене балаларды жақсы көрмейтінін бұл жақтағылардың бәрі біледі. Мойнақтың қожайындарына көршілер талай балаларының шошып қалғанын, байлап ұстамаса арнайы жауапты мекемелерге айтып шағымданатындарын айтқан болатын. Алайда Мойнақ байланса болды, сол көршілердің балалары қақпаның үстіне шығып алып, иелері жоқта тас атқылап, байғұстың әбден қитығына тиетін. Қожайындары бұдан хабардар болғандықтан, кек қуалап ызалынып жүрген күшікке ештеңе демейтін. Мойнақ балаларды қуып жүргенде осы үйдің екінші ұлы - Еркіннің көліктен түсіп жатқанын көріп, амандасуға жүгіріп барды. Мойнақтың ойынша, Еркін бұл үйдегі ең сабырлы қожайын. Өйткені оның италяндық былғары туфлиін кеміріп тастағанда да «әлі кішкентай ғой, ұрысқанды білмейді. Ой, ақымақ мақұлық» деп қана қоя салған. Классикалық қара оверсайз костюмі иығын кең етіп көрсетеді екен. Таңертең ғана қырын шығарып үтіктеген ақшыл шалбарының балағына жармасып әдеттегідей еркелеп қарсы алды. Еркін осыған ғана жымимаса, өмірі күлмитін жігіт. Әкесі Нұриман сияқты бухгалтер. Күшік те үйдегі Нұриманның ең маңызды адам екенін білетін. Ол «жат» десе жататын, «кет» десе зып беріп үйшігіне тығылатын. Бірақ Нұриман да, Еркін де үйде сирек болады. Мойнақ олардың қағаз толы дорбаларды ұстап алып қайда кететінін білмейтін. Әйтеуір, үнемі қас қарайғанда сүйретіліп, салбырап жұмыстарынан оралатын. Ал үлкен ұл Заңғар - редактор. Шашы ұйпа-тұйпа болып, қысы-жазы спорттық киімін тастамай киіп жүреді. Алайда апасы Сараға тартқан, әрдайым жайдары жүретін жігіт. Мойнақ сияқты оның үйі де осында, жұмысы да осында. Бұл жігіт -әлемдегі ең жақсы қожайын. Себебі Заңғар күнде кешкісін жүгіруге шыққанда Мойнақты ылғи бірге серуендеуге ала шығатын. Сондай сейілдің бірінде кәрі чихуахуа Мойнаққа қырындап қоймаған еді. Бұл оны үріп жақтырмаса да, анау қайта-қайта тілін салақтатып қыр соңынан қалмайды. «Мынаның қожайыны әдеп дегенді үйретпеген бе? Өзі итіне қарамай не бітіріп жүр? Жұрттың мазасын алып бітті ғой» деп Мойнақ ішінен ойласа да, онысын әлгі мәстекке айтпады. Оның ойынша бір ит саған ұнамаса да, «әрі жүрші!» деп айту мәдениетсіздік болар еді. Олай бұралқы иттер сияқты ойында барын лақ етіп құса салатын қаңғыбас ит емес қой. Бірақ ертесіне әлгі чихуахуа бұлар серуендейтін саябаққа тағы келді. Мойнақ кеше қашып жүріп байқамапты, чихуахуаның қожайыны жас қыз екен, Заңғармен әңгімесі жарасып жүрген көрінеді. Ары қарай бұлай жалғаса берсе, чихуахуа өз өлімімен өлгенше Мойнақ онымен жолығып тұрады ма сонда? Күніне сыртқа шығатын жалғыз мүмкіндігін көп көрді ма сонда? Одан да қазір кәрі мәстекті өз орнына қою керек. Сөйтті де, мұның артынан келіп иіскемекші боп жатқан чихуахуаны бас жағынан қауып алды. Анау баж ете қалды. Оны естіп қос қожайын жетіп келді.

- Мойнақтың кішкентай тіршілік иелерін көрсе әлімжетік қылатын әдеті бар. Балаларды да шырқыратып қуалайды. Мән бермей жүрген екенбіз. Енді ветеринарға барып, психикасын тексерту керек болды ғой,- деп Заңғар әлгі бикештің алдында ақталып жатыр.

«Құдай-ау! Мынау не бөсіп тұр? Көлеңкемдей соңымнан қалмай жүргенін өз көзімен көрді ғой!». Мойнақ жол бойы Заңғардан ұрыс естіп келді. Бар күшікке тән сөздік қорымен ақталып-ақ бақты. Бірақ оны жас қожайын түсінбеді де,тыңдамады да. Күшіктің бір байқағаны адамдар құбылмалы болады екен. Мысалы, Мойнақ қожайынын ешқашан бұлай басқа адам баласын жөн көріп, сатып кетпес еді. Енді сейілге шықпаспын деп еді, чихуахуа қожайынымен үйге келетінді шығарды. Қыздың аты Диана, итін Кәролина, көбіне Лина дейді екен. «Линочканың» іші пыспасын деп ертіп келеді-міс. Дианасы Линасынан өткен сұмдық екен. Заңғар бұрылып, басқа нәрсеге алдана бергенде, Мойнақты «За мою Линочку» деп бір тепті. Күшік байғұс тағы да айтарға тілі болмай, қыңсылаған ащы дауыспен үйшігіне барып, жатып қалды.

– Апа, күшік неге тамақ ішпейді десек, алдыңғы бір тісі майысып етіне кіріп кетіпті ғой. Сол жанына бататын сияқты, - деді Еркін ертесіне. Бірнеше күн өткен соң ол тағы да үйшікке көзі түсіп: - Мал дәрігеріне апарсай, Заңғар. Екі аялдама жаяу жүрсең болды. Тиіп тұр емес пе?!-деді.

– Тиіп тұрса өзің неге апармайсың? Менің қолым бүгін-ертең босамайды,- деп ол да бұрқ-сарқ етіп бұрын-соңды жоқ мінезді көрсетіп жүре берді.

Еркін аяй қараған сайын, Мойнақ ауырсынғанын ұмытып басымнан ұзағырақ сипаса екен, «байғұс» деп айтса екен, алдыма сүт құйып, тәтті быламық әкелсе екен деп қайғы жұтса да арманнан арманға шомып, көзін бір жұмып, бір ашып жатып ұйықтап кетті де, түс көрді. Түсінде әлгі Линочканың қожайыны Диана Заңғарға сүйек бермей қойыпты. Заңғар оған қапалы болып жылайды. Мойнақтың бақ ішіне тығып қойған неше түрлі сүйектері бар. Қалағанын береді ғой. Оған жас қожайын көнбейді, ана қыздікін сұрайды. Ал чихуахуа Лина «егер қожайыныңа сүйекті алып бергің келсе, менімен бірге кетесің» дейді. Мойнақ оған мақұл дейді. Қожайынына бұдан артық адал, бұл сияқты жақсы көретін кім бар екен? Адамдардың өз балаларын да алалайтын кездері болады. Ал Мойнақ үйдегілердің бәрін -жасын да, кәрісін де бірдей көреді. «Заңғар үшін жаным құрбан» дей бергені сол еді. Тарс еткен оқыс дыбыстан шошып басын жұлып алды. Тісі кіріп тұрған жері іріңдеп кетсе керек, денесі от боп жанып, ауырған жері солқ-солқ етіп жанын көзіне көрсетіп барады. Қақпаға тас лақтырып тұрған көршінің ең кенже баласы екен. «Мойнақ! Көшеде жүр ойнап, тамақ берсең тоймайд. Тағы бер деп қоймайд!» деп тасын тағы дәлдегенде, бір тастың қиыры оң жағы ісіп, көзі ашылмай тұрған күшікке тиді. Мойнақ сонда да үйшігінен шықпады. Үйдегілерді қорғаймын деп ұмтылса да қозғала алмады. Көзі жұмылып бара жатты...

"Сақина ішіндегі сақина" әңгімесі

Маған "кітап жаз" деп ешкім айтқан жоқ. Осы жазушы боламын деген ой қайдан келгенін білмеймін. Бір білерім, ойларым қағазға түспесе басыма сыймайтыны соншалықты жарылып кете жаздайды. Ақылды болғаннан деп ойламаңыз. Ақылды адамдар мен сияқты ұсақ-түйек нәрсемен басын қатырмайды, өзінің кім екенін біледі, әлемге не берерін біледі, қайдан және қайда бара жатқанын да біледі. Ондай данышпандық маған бұйырмаған. Менің әлемім өзімнен басталып өзіммен аяқталады. Айтайын дегенім, бір өзімді ойлаумен, ойларымдағы адамдармен сөйлесуден қолым тимейді. Мысалы, егерде мен таңертең теледидардан көрген жаңалықтардағыдай жағдайда болсам не істер едім, шынымен ана адам қылмыскер ме әлде байғұсты кинодағыдай қателесіп ұстап алды ма екен, соғыс болып жатқан елдегілер неге көшіп кетпейді екен немесе Марста табылған адам аяғының іздері рас па екен деген сықылды ойлармен мектепке келемін. Бірінші сабақ алгебра. Есепті суқаным сүймейді. Жаңа тақырыпты үйреніп алудың орнына бағанағы ойларымнан оқиға құрастырып, кейіпкерлеріме есім таңдап кетемін. «Жаңағы Ауғанстандағы Шариф деген жігіт біздің елге келген соң...» деген жерге келгенде қоңырау соғылады. Сол кезде ғана осы жаңалықтарды білгенімнің, оларды құр ойлаудың маған пайдасы не деген сұрақ аспаннан түседі.

Бүгін міне жазушының жолын таңдағаныма өкініп келе жатырмын. Өйткені, бүгін жас жазушылар ұйымында төл туындымды оқу кезегі маған келді. Ал кеше жазған он екі әңгімем де, апта бұрын бітірген повесім де бұл жерге жарамайды. Оларды әлдекімнің оқығанын қаламаймын. Себебі, жазушының шығармасы сол жазған адамның құпиясын айқайлап жариялап тұрған ессіз біреуге ұқсайды. Кетіп те қала алмаймын. Бұл жерге түсу үшін қанша күн құжат жинап, қанша тер төккенім бар, анамның ұйымға қабылданғанымды білген күні дастарқан жайып, көршілерге құдды бір баласы жазушы болып кеткен сияқты мақтанғаны бар. Бұлардың бәрін жиыстырып қойсам, бір нәрсе болсын жазамын, өзіме жаза алатынымды дәлелдеймін деген жазушыларға тән қырсықтық бар. Білсеңіз, тарихтағы жазушылардың барлығы дерлік тырмысып, неше мәрте құлағаннан кейін ғана ұшуды үйренген.

Ұйымда мен білсем, отызға жуық адам бар, оның тоғызы оқушы. Оқушылар ең төменгі атақты иеленеді. Ал ең жоғарыдағылар Ұлттық Жазушылар қауымдастығының(ҰЖҚ) мүшесі болады. Сол тоғыз бен ұстаздарымыздың алдында жазған шимайларымды оқу, бұрын біреу оқығанда мұндай азап болып көрінбейтін.

Мінбеге шыққанымда, Әлібек ағай:

- Ясин, сізге берілген тапсырма - сақиналы композицияға сюжет құрау болатын. Құлағымыз сізде, мархабат,- деді әдеттегідей саңқылдап. Бұл тапсырма бойынша әңгіме ішінде әңгіме жазуым тиіс болатын.

Осы кезде қалай дірілдегенімді білсеңіздер ғой. Қатты қобалжығаным сондай үстіңгі ернімнің жүйке талшықтары қайта-қайта жыбырлап аузым икемге келмей қалды. Не істеп не қойғанымды да түсінбей, көзім бұлдырлап кетті. Мінбенің жанында отырған Ақжауын ұстазға қолымдағы жазбаны ұсына беріппін. Ақжауын ағай елге еңбегі сіңген қарт жазушы болатын, әрі мәнерлеп оқудың шебері еді. Мінезі сондай жағымды, сөйлегенде де, жазғанда да бірдей қара сөзге қанат бітіретін. Әңгімемді алды да, күлімсіреп, өзіне тән бояуы мол дауыспен әңгімені оқи бастады: " Маған кітап жаз деп ешкім айтқан жоқ. Осы жазушы боламын деген ой қайдан келгенін білмеймін.... ". Әңгіме оқыла басталысымен құлағымдағы эйрподсқа әуен қосып қойдым(оны кіргенде шешуді ұмытып кетсем керек). Біткенде сын тыңдау үшін мінбеге қайта шықтым. Өзімді сот алдындағы айыпкер сияқты сезіндім.

- ...Әңгімеңіздің тақырыбы " Сақина ішіндегі сақина" деп аталады екен. Мұның мәнісін түсіндім, бірақ қарапайым оқырман қалай қабылдар екен деп...соны ойладым,- саңқылдаған дауыс иесін таныған шығарсыз. Мен мінбеге сүйретіліп жеткенше айтар сөзін бастап кетіпті, асығыс болса керек.

"Мен де соны ойладым", "Мен де айтамын деп отыр едім" деген бірең-сараң Әлібекке қосылулар болды.

- Бірақ осылай қызығырақ сияқты. Басталмай жатып интрига ұстап отыр,- деді Ақжауын ағай. Оған да оқушылар жарыса қосылды.

- Алайда, бәрібір оқырманға айран беремін деп уәде беріп, сүт ұсынған сияқты болып қалмай ма? Жеке өзіме солай көрінді,- деді Қайрат, өзі мен қатарлы болса да тілі пышақтан өткір, қылыштан ұзын жігіт. Бірінші күннен бастап соның қалай ғана басына осындай сөздер келетініне таңғалумен жүрмін.

- Әңгіме жас жазушының қорқыныштары жайлы басталып, содан соң ұйым мүшелерінің жазушының туындысына әртүрлі көзқарасы берілген де, соңы жігіт жалғыз қалғанда ұстазының айтқан ақылымен аяқталған. Қорытындысы жоқ деуге болады. Белуарына дейін ұнады, соңы түсініксіз, автор идеясын ұмытып басқа нәрсе айтып кеткен сияқты болып қалған. Жарығым, айтқың келгені, негізі, не еді ?- деді Жаннұр апай. Бұл кісі осы сықылды сөздерін бәріне айтып шыққан шығар. Сұрағына жауап бергім де келмеді, жауап тыңдағысы келіп сұрамағаны анық. Оның ойын құптаушылар ілестіре ала жөнелген соң, үндемей құтылу бақыты бұйырды. Құлағыма дейін қызарып отырмын-ау, бетім күйіп-жанып дуылдап барады.

- Меніңше Ясиннің идеясы түсінікті, жазушы ең үлкен қорқыныштары жайлы жазғанда ғана, сол шығармадағы кейіпкерге жаны ашып, не болмаса сол қорқыныштан туған проблеманы өбектегенде, не басқа нәрсені сезінгенде ғана шынайылылыққа қол жеткізетінін көрсеткісі келген. Оқырманмен еш пердесіз ашық сөйлесу мен шынайылық шығарманы асқар шыңға шығарады,- деді Қайрат. Оның айтқандарына тағы да аузымыз ашылып біз отырмыз.

- Ббіррақ... ешқандай шиеленіс жоқ қой. Шиеленіс жоқ жерде шарықтау шегі де шешім де болмайды,- Әсем есімді қыздың өз ойын айтқаны біразы үшін жаңалық болды-ау деймін. Оған да ешнәрсе демедім. Не дейін? Кім не айтса да «иә», «расымен де дұрыс», «дұрыс айтасыз» дегеннен басқа сөз аузыма түспейді. Бас шұлғып келісумен болдым. Өтірік істегенім емес, олардың айтқанының барлығы маған ақиқат сияқты. Тек Жаннұр апайға ғана, әлгінде бас кейіпкерді жігіт деп кім айтты? Бұл әңгіме мен туралы емес дегім келген. Расында да, жазғандарым түкке тұрғысыз екенін ішім біледі.

- Оның рас, дегенмен, бұл сақиналы композиция. Оның үстіне біздің автордың стилі сондай, қаламының мінезі сондай. Бірсыдырғы. Мұндайда құтқаратын – кейіпкерлер. Маған ең қатты ұнағаны да бас кейіпкер. Жаңа қалам ұстағандардың кейіпкерлері көбіне шынайы адамға ұқсамайды, 2Д сияқты қағаз адам, ал мына жазушыныкы 3Д болыпты, - Ақжауын ұстаз өз сөзіне күліп алды да, маған қарап аталық мейіріммен, - Психологиялық иірімдері мен кейіпкердің ішкі толғанысы жақсы берілген,- деді. Жапан далада дірілдеп, тоңып отырған маған әлдекім көрпе жапқандай өзімді жылы сезініп қалдым.

- Иә, кейіпкерін жақсы ашқан. Тек көзілдірік тағатынын, үстіндегі мектеп формасын жазуды ұмытқаны болмаса, толыққанды адам,- Қайраттың менің киімімді меңзеп айтқан сөзіне бәрі ду күлді. Онсыз да қызанақтай болып отырған мен одан сайын қызара түстім. Бірақ, сәл де болсын босаңсып, сабама да келе бастадым. Тіпті, жүзім жадырап, ұртыма күлкі келіп тығылғанын кейін барып байқадым.

- Демек, тоқ етері мынау, сақиналы сюжетке негізделген, әңгіме ішіндегі әңгіме жазу миссиясы табысты орындалды. Дегенмен, әңгімені қалай атағаныңыз көпшілікке ұнамады, мағанда ұнамады. Идея мен кейіпкерлер жақсы болғанмен, берер өнегесі жоққа тән. Соңынан көп нәрсе күтіп қалғандар көп болды, оның ішінде мен де бармын. Жалпы жаман емес. Айтайын, осындағы барлығыңызға да қатысты, сезім деген ұлы дүние. Ішіңдегіңнің барлығын ақтарып салуға бір қаламның құдыреті жетпейді. Басыңның ішіндегі керемет ойлар, параққа айнақатесіз, тура сол қалпында түспейді. Бұл мүмкін емес. Ұлы жазушылардың өздері де осыны білген. Сондықтан, жаза алмадым, жеткізе алмадым деп қолымызды бір сілтей ...- ары қарай дыбыссыз режимге қойылған кино көрдім ғой деймін. Не айтқанын тыңдамадым. Демек, бұдан бұлай жазбауым керек екен ғой. Жаза алмайды екенмін ғой. Қолымнан келмейтінін білсем де, түні бойына неге тыраштандым екен. Жиналыс аяқталып, отырғандар жиналып шығуға беттегенде Әлібек ағайдың сөздерін қайта ести бастадым.,- ...Хаттамадағы түзетулерді менен түсіріп алып, азды-кемді тұстарын өзгертсеңіз болады. Немесе келесіде ескеремін, бұл жолы бәрі осылай қалсын десеңіз де өз еркіңіз. Әңгімені оқыған Ақжауын ағаға рақмет, алайда, келесі жолы өзіңіз оқыңыз... Айтпақшы, ұмытып барады екем ғой, әдеттегідей, шығарманың электронды нұсқасын поштама лақтырыңыз.

Кіреберісте салым суға кетіп, көзілдірігім дене қызуымнан буланып кеткен бе деп, шешіп сүртіп тұрғанмын, қолында портфелі бар, шамасы үйіне қайтып бара жатқан Ақжауын ағай жаныма келгенде:

- Түнде жазған он екі әңгімең мен повесіңді маған оқуға бересің бей?- деді. Мен аяғыммен жер шұқып, әзілдеп тұрмағанын тексеруге ғана бір сәтке басымды көтеріп күлімдеген көздеріне қарадым. Жасы біразға кеп қалса да, сақалы мен шашы енді бурылдана бастаған екен. Бір жағынан өзімді қалай бармын, солай жазғаныма жыным келді. Өмірімнен ұрлап алғандай болдым-ау. Барлығы бас кейіпкер мен екенімді біліп қойды. Ал бұл кісінің қай жазғаны өзінің құпиясы екен. Қызық.

- Мынау маған сенбейді өзі. Сынды көтере алмайтының бар-ау. Онда неге қарсы сөз айтпайсың ? Бір рет болсын ақталмадың ғой. Құдай-оу, бірнәрсе десеңші!

Түріне қарап басқа нәрселерді қиялдап кеткен мен сасқанымнан: - Не дейін? Оларға келісем,- деппін шорт кесіп. Ол кісі болса,- Сонда да шығарма деген өзіңнен шыққан балаң сияқты. Оларды сүю керек. Ең бірінші өзің жақсы көруің керек, сонда өзгеге де оны сүйдіре аласың. Оларды қорғау керек. Олардан ұялмау керек. «Сын деген ащы дәрі сияқты» депті бір кісі. Ащы болса да, пайдалы. Келесі жолы әңгімеңді қорғауға тырыс. Өзің де басқаларға қосылып, аямай сынап отырсың. Бұлай жалғаса берсе қолың қаламға жүрмей қалады.

- Бұл маған арналмаған секілді...

- Әні, айттым ғой. Қой, жолымыздан қалмайық. Сен маған әңгімелеріңді жібер. Жұртқа көрсетпей өзің ғана тығылып ұстап, оларды қызғанасың. Бер бәріне оқуға. Көрсін, ай астындағы әлем, қандай ұлы жазушы екеніңді!

Бұрыннан бері естігім келгені осы болды ғой. Тәтті сөзге елтіп, тәттімен алдаған баладай қуаныштан секіргім келді. Жігіт болсам да көңілшек едім, көзімнен бір жас ыршып жерге домалап түсті. Оны жеңіммен сүртіп жібердім де сыртқа шықтым. Әлдекімді тосып тұрған ғой деймін Қайрат әлі кетпепті. Телефонына үңіліп тұр екен.

Мені көрді де,- Әңгімеңді ватсаппен лақтыршы, жазушылыққа қызығатын бір танысыма бүгінгі композиция жайлы айтып едім, сақиналы сюжетке құрылған әңгімені көргісі келіп қоймай жатыр, - деді.

- Танысыңның есімі Қайрат емес пе ?- екеуміз де күліп жібердік.

"Тату" әңгімесі

- ...Осы жыл айфон алып, шетелдік төлқұжат жасатып алсам, сосын келесі жылы жүргізуші төлқұжатын алсаммм...

- Байға қашан тиесің? Ә?- әжесі сөзге араласты.

- Тимеймін.

- Қой, олай айтпа! Періштелер «әумин» деп қояды, - деді бағанадан бері үндемей отырған шешесі қызына. Сөйтті де көрші үйге кетті. Әжесі мен шешесінің бұлай уайымдайтын да жөні бар. Өйткені Жамалдың алдындағы бес әпкесі де ер-азаматтан көңілі қалған – «Өз бақытын жұмыстан тапқандар». Үлкені бір ұл, бір қызбен жесір қалған. Қайта ерге шығуды ойламады. Екіншісі екі рет бағын сынап көрді, бөтен шаңырақ бұл қарлығашқа үй болмады. Одан кейінгі Нұрсезімі болса «онсыз өмір жоқ» деп мектеп бітірер-бітірмес күйеуге шығып кетті де, жылға жетпей төсек-орнымен қайта келді. Төртіншісі үйлі-баранды еркексымаққа алданып қалды да, Жамалдың алдындағысы Самалы өзін ғылымға арнады. Бұл үйді жұрттар сыртынан «дуаланған» десе біреулер қыздары көп жігіттің көз жасына қалған дейді. Әйтеуір, ел не демейді, есек не жемейді.

Жамал мен сүт кенжесі Асылымды да «жігітпен жүруге асықпаңдар», «оқыңдар», «бейнеттеніңдер» деп үнемі ешқайда жібермей, томаға-тұйық қылып ұстады. Жамал онсыз да қатарының алды, құрдастарынан үнемі зеректігімен ерекше көзге түсетін сүйкімді бала болып бойжетті. Соған қарамастан, жігіт атаулыны ит көрген мысықтай кіжініп жақтыртпайтында, жанына жолатпайтын. Жүрегінің түкпіріне тығып қойған алдыңғылардың ізін баспау керек деген қорқынышы біреуге сүйікті екенін, әйел бақытына лайық екенін естіртпеді.

-Жамал, есіттің ба, «сиқырлы татуды» қайтадан салғызып жүргендер бар екен.-деді Аяулым,- Помнишь, Марфуша апайдың сататын сағызынан жапсырма татуировка шығатын еді ғой,- Бұлар айтып жатқан жапсырма кезінде қара сиқырмен айналысқан, қазір ұсақ-түйек сататын дүкені бар Марфа деген орыс кемпір сататын «қусаң кетпейтін махаббат» деген орысша жазуы бар «love is» сағызына ұқсайтын сағыздан шығатын еді.

-Иә, бір кездері мода болған еді. Анау хот-догты беріңізші, неше еді?- деді Жамал асханашы апайға, - Сөйтсе, сенде салғызайын деп жатырсың ба, енді?- сәлден кейін екі ұртына хот-догын тығып жатып.

-Жоғаа...ұнататын адамым да жоқ...

-Ыхм... бав бовса ғана савдывасың.

- Жеп болып сөйлеші,- деді Аяулым құрбысының қылығына күлкісі келсе де, ашуланғансып.

- Нені? Не? Не туралы айтып жатсыңдар?- деп Мәди атты өсекқұмар жігіт қыздардың жанына отырмай жатып сұрағын жаудырды. Бұл да осылармен бірге оқитын. Аузында сөз тұрмайтынын білетін құрбылар қуыстана қалды.

- Ә, білдім. Мені сөз етіп отыр екенсіңдер ғой,-деді тілін тістеп қалғандарын байқап қойып.

- Жоға,- деді Аяулым аңқылдап,- сені қайтеміз?-десе де сенбей сезіктеніп қалған группаласын ренжіткісі келмей, -Жәәй, Марфушаның татуировкасы жайлы айтып жатқанбыз.

Мәди аузындағысын жұтып болып, ыржиып күліп алды да, - Биохимнің қыздарының бәрі сатып алған соны. Сүйгеніңді өзіңе қаратады деп. Аайй, қыздар-ай, қиялсыңдар...

- Солар еріккен екен,- деді Жамал жайбарақат.

- Бәрі сен сияқты деп пе едің?

- Жігітім болса жапсырар едім, үнділердің тойындағы қына сияқты. Романтика деп ойлаймын,- Аяулым барлық қыздар секілді қиялдай алатынын беймәлім себеппен мына тұмсығын әр жерге сұқпалап жүретін тынымсыз жанға дәлелдегісі келді.

- Сендердей «Буддалар» неғылады ондайды,- Мәдидің тілі ащы болатын, жыландай шағып сөйлеген сөздері екеуінің де жынына тиді.

- Жасатамыз, осыдан қарап тұр. Бар! Бәріне жайып бар! Сымсыз телефонсың ғой, не дегенмен!- Аяука кетіп бара жатқан жігіттің сұлбасына барынша даусы жетсе екен деп айғайлай сөйледі.

Екеуі ашудың буымен Марфушаға барып, қалай сағыз алып, қалай ішінен шыққан татуды жапсырып алғанын байқамай қалды.

Дүкеннен шығарда орыс кемпірдің «қусаң кетпейтін махаббат» сағыздарынан шығатын жапсырмалар сумен өшпейді» деген сандырақтарын да естіген жоқ.

- «Жапсырманы ашпас бұрын сені жақсы көруін қалаған адамыңның есімін атап, сосын денеңе жапсыруың керек» деп жазылып тұр екен ғой сыртында. Ал мен айтпадым ғой! Енді не істеймін? Қайтадан тағы біреуін алайын ба?- Аяулымның кейде аңғалдығы құрбысын таң қалдырса, кейде өз шекесін шарт еткізіп бір ұруға мәжбүрлейтін еді. Жамал мұндай «сиқыр-пиқыр» дегендерге сенбейтін. Бала кезінде әпкелері оқып беретін ертегілерде ғана болатын адамның қиялы деп санайтын. Сол себептен бе, әлде, шынымен факультеттің жұлдызына айналған Нұркен деген жігітті іштей ұнататын болғаны ма немесе дүкендегі жүрек айнытар иіс пен бас айналдырар күлгін тұманнан тез шыққысы кеп айта салған ойына келген бірінші жігіт сол болды ма, әйтеуір, Нұркеннің есімін атаған еді. Ал егер шынымен «қусаң кетпейтін махаббат» жапсырмасы өз ісін атқара алса ше? Жамал ол жағын да ойластырып қойды. Дереу тырнақ бояуын кетіргішпен ысқылап, жуып тастайды.

Келесі күні жұрттың бәрін қайран қалдырған бір ерекше оқиға орын алды. Қыздардың бәрінің арманына айналған сері жігіт Нұркен университеттегі ең қатал, бағаға сараң филология профессорі Күмісбековтің сабағына баса көктеп кіріп барып «Жамалды бірер минутқа болады ма?» деп сұраған. О, сұмдық-ай! Таң атпай бірінші лекцияда ұйқысы қанбай, қабағынан қар жауып отыратын профессор екеуін де түсініктеме жазуға деканның алдына жібереді.

- Айтып тұрмын ғой, үйге бара салысымен кетіремін деп! Қазір бетін тырналасам да кетпей тұр,- деді Жамал деканаттан шыққан соң Аяулымның «өшіріп таста» деп басталатын «біреуді дуалап қайтесің» деп аяқталатын әңгімесінен кейін.

- Иә, сөйт. Әйтпесе анау біз жаққа әлі қарап тұр. Бағанадан бері сенен көзін алмады. Әдемі көздерімен қараса мейлі ғой. Есі ауысқан мас адамдай тесіледі өзі,- күн бұрыннан байбалам салып жүретін Аяулымның сөздері Жамалды да қорқыта бастады.

Әшейінде сабаққа қатыспай, іс-шараларда жүретін студент сабақтан қалмай, кешке дейін кітапханада отыратынды шығарды. Біреулер Нұркеннің есі кірейін деген десе, енді кейбірі емтихан жақындағанда жасап жүрген амалы десті. Ел не демейді, есек не жемейді. Бірақ Аяулымнан өзгесі ол студенттің бір қыздың ізінен қалмай аңдып жүргенін байқамады. Нұркен құдды бір Жамалдың көлеңкесіне айналды. Апта өтсе де, жапсырмадағы өртке оранған жүрек суреттің қанықтығы өшпеді, сол бәз баяғы қалпында. Жамалдың білегін жумаған нәрсесі қалмады: сабынмен, сусабынмен, кір жуғыш ұнтақпен, дақ кетіргішпен жуды, тырнақ бояуын кетіргішпен, йодпен, сусіркесімен, ыдыс жуғышпен ысқылады.

- Енді ол таң атпай есігімнің алдында тұратынды шығарды! Жанына барып «не керек саған? Үйіңе қайт!» деп күнде айтамын. Айғайлап ұрсамын, қуамын, кетпейді! Аяяуу!! Не істеймін?!! – деді Жамал ышқына,- Мамамдар «жігітің бе? мұнда не істеп жүр?» деп сұрайды. Жәй группаласым бірге қайтамыз деп қойдым. Айтсам өлтіреді!!

- Жүр, жылама. Марфушаның дүкеніне барамыз! Қанша ақша сұраса да, мынаны алып тастасын дейміз,- Аяулым құрбысының көз жасын елемей, қолынан тартқылап тұрғызбақшы болды.

- Бардым. Жапсырма ешнәрсемен кетпейтінін түсінгенімде-ақ тіке үйіне іздеп бардым...- жасына булығып сөйлей алмай қалды да,- ЖОҚ! Көшіп кеткен екен!

Екі қыз жандарына Нұркеннің келіп тұрғанын кейін байқады.

- Кім тиісті, жаным, саған ?! Айтшы, неге жылайсың ?- деп қыздың асты-үстіне түсіп өзінше бәйек боп жатыр. Қыздар оны «кетшілеп» қуады, әрі Нұркеннің соқыр адамдыкындей нұрынан айырылған, жансызданған жанарынан қорықпайды емес. Баланың әзіліне ұқсайтын бұл оқиға бара-бара сайтанның тұзағына түскен бейшара жайлы қорқынышты фильмге ұқсап барады.

Жамалдың анасы кенжесі Асылыммен базарлатып келе жатқанда, жолда бора-борасы шығып жылап отырған өз қызын бірден тани кетті. Қасындағы жігітті білмесе де, құрбысын Жамал үйіне ертіп әкелгенде бірнеше рет көргені бар. Шошып кеткен шеше байғұс қолындағыларын тастай салып, баласының жанына жүгіріп барды. Ал Асылым анасының кенет азық-түлікті жолға шаша салып, жүгіре басқанын түсінбей сол жерде біраз аңтарылып тұрып қалды. Жамал мамасын көрген соң оны қапсыра құшақтай алып, одан сайын қаттырақ жылай бастады.

- НЕ болдЫ!?? Не боп қалды? Жылай бермей айтсаңшы?? Құр көз жасы біреуге пайда беріпті дегенді естімеппін!!!- анасы әдейі даусын қатуландырып алып сөйледі, сол кезде ғана қызының ес жиятынын білетін,- Айтып өлтірсеңші, Жамал!

Алайда бойжеткеннің ерні кемсеңдеп сөйлеуге шамасы келмеді, тек білегін ашып пышақпен тілемделген жапсырмалы татуды көрсетті. Ана байғұстың маңдайындағы әжіміне тағы бір қыртыс қосылғандай болды. Енді бәрі түсінікті. Қызының соңғы күндері қаймығып, іштей зорығып жүрген қайғысы осы болған екен ғой!

- Жамал, жылай бермеші! Көзіңнен айырылатын болдың ғой, - деді құрбысы шын жаны ашып.

- Жаным, Жамал, қоя қойшы, енді ? - Нұркен де жағаласып Жамалдың көз жасын сүртуде.

- Мұндайды күйдіру керек! Әйтпесе, сорлы жігіт сенсіз өмір сүре алмай қалады. Бұл бергі жағы,- Асылым да, Нұркен де бұл кісінің не айтып жатқанын аңдай алмады. Ал Аяулым расымен де, өз қызының қолын күйдірейін деп жатқанына таңданса, Жамал солай да болсын әзәзілден құтылуға мақұл еді. Анасы үйде жасау керек деп, үйге алып келді де, екі жағынан ұстатқызып қойып, жаны шығардай шыңғыртып Жамалдың білегіндегі қара сиқырдың таңбасын жоқ қылды. «Апатай, Жамалды жіберіңізші!» деп бөлмеге кіре алмай есікті ұрғылап тұрған жігіт сурет толықтай өшкенде сылқ құлады.

Біраз күн өткен соң, Нұркен Жамалды өзін дуалағаны үшін жек көріп кеткені болмаса бәрі қалпына келді. Жамалдар осы жайттан соң ғана бұрын әкелерінде де сондай тату болғанын, шешелері оны білмей тұрмысқа шыққанын, осыдан он бес жылдай бұрын әкелері өлгенде, шешелері онымен бірге көрге көміле жаздапты-мыс. Бір тәуіптің айтуымен өлікті қайта қазып, татуды отпен өртегенде ғана Жамалдың анасы есін жиған екен дейді. Ел не демейді, есек не жемейді...

"Жарық қоңыз" әңгімесі

- Өз үйім болмаса, пәтерден пәтерге көшіп жүріп шаршадым.,- деді Жібек риелторге,-Рысқұловтың айналасынан екі бөлмелі болса…- ол бұндай сөздер айтатын күннің туғанына сенер-сенбесін білмей қобалжып отырды.

Жапониядан мұнда көшіп келген соң бір жыл өтпей анасы қайта тұрмысқа шықты да, Жібек оқуға түсіп, жатақханадан орын алды. Содан бері көшпендінің күйін кешіп жүргеніне 8 жыл болыпты. Әжесімен бірге қала бергендерінде, бойжеткен бір киімін тозғанша киюге мәжбүр болмайтын еді. Әкесі Тобио тірі болғанда бір күнде бұлай қаңғыртып қоймас еді. Тіпті нан да сатып алмайтын. Диетасыз-ақ азып жүргенін айтып өз-өзін жұбатып қоятын. Дегенмен, Жібектің онсызда терісі сүйегіне жабысып тұратын. Осы жыл алты аялдамадай кеңсесіне дейін жаяу жүріп, аяқтары да тоза бастаған. Жұмыс пен үйдің ортасында өткен жастық шағын ойласа жүрегі ауырады. Байқаса, жылы баспанадан басқа ешнәрсе де бұлай қызықтырмайды екен. Риелтор мырзаның көкірегіндегі төсбелгіде «Ағапаша М.» деген жазуға қарап, «Демек, тегі түрік болғаны» деп топшылады Жібек. Ол кісі құжаттарды толтырып әлек боп жатқанда, Жібек әйнек есіктен сыртқа қарап отырған. Кенет бұларға қарама-қарсы беттегі ғимараттың алдында әрнеге соғылып жүрген кішкентай сары ала мысыққа көзі түсіп кетті. Итке ұқсап біресе тұмсығымен ауаны, біресе жерді иіскейді. Сосын есігі айқара ашық тұрған аяқ киім дүкеніне кіріп кетті де, сәлден соң қайта атып шықты. Іштегілер қуып шыққанға ұқсайды. Оны риелтор де байқап қалды да, бір күрсініп:

- Рұқсат етсеңіз, марғауды иесіне апарып берейін. Байғұс көрмейді. Туғалы көрсоқыр. Анау жердегі зоодүкенге орыс кемпірмен келетін еді. Қазір...жылдам келемін. Айып етпеңіз,- жасына қарамай, қыз күтіп қалып ашуланып кете ма деп қауіптеніп, балаша жүгіріп барады. Алайда Жібектің ашуланатын ойы болған жоқ. Керісінше, өзінің бала кезіндегі зағип досы есіне түсіп, өшкен естеліктердің ұшқыны бір-біріне соғылып, ауада сағыныш сезімі қалқып, қыздың басынан төмен түсіп, тұтас денесін баурап алғандай болды. Құдды біреу оны ата-әжесімен Жапонияның Хоккайдо аралында тұрғанында Соскенің адасып кетіп үйіне кіріп кеткен күнге лақтырып жібергендей, ойлары аралдағы үйге қарай дүние кезіп кетті.

Соскенің көзі мүлдем көрмей қалғаннан кейін ол бірінші рет сол күні сыртқа шығуға бел байлаған. Көзіміздің қадірін білмей, көрген таңға шүкірлікті ұмытқан бізге, ешқашан күн шықпайтын түнек орманында өмір сүргеннің қандай болатынын түсіну қиын. Бірақ Жібектің сол жапондық досы бірде өз орманының мүлде қараңғы емес екенін айтқан болатын. Себебі, Соске жарқырауық қоңыз сияқты. Өзгенің жарығын керек етпейді, өзімен бірге жүрген жеріне көмескі нұр сыйлайтын өз жарығы бар. Ал Жібек сол жарық қоңыз мекендейтін көлшігі бар орманға пана іздеп барған еліктей еді.

Жібек аудиокітап тыңдауды да, гүлдерді күтуді де, ағылшын тілін де содан үйренген. Ямазакидің ойнай білмейтін аспабы жоқ еді. Жаңбыр жауғанда пианинода, күн ашық болса арфада ойнауды әдетке айналдырған. Күнде сабақтан соң Жібек сонда барып нешетүрлі музыка тыңдайтын. Қыз сол кездің өзінде суретті жақсы салатын. Скечбуктерінің парақтарын Соскені салумен толтыратын еді. Бірде Соске Жібек екеуі ойнап жүріп шалынып қалып, оңбай құлаған. Сонда ол қанаған тізесін ақырын сипап:

- Құдай мені сынағысы келеді, Жибек. Маған Хиросима-Нагасакиге атом бомбасын тастағандай ауыртпалық салып, жігерімді құм қылмақшы. Бірақ, Соске Ямадзаки әлемдегі аз мықтылардан!- дегені есіне түсіп қыз мырс етті. Сол кездері Жібек он төрт жасар баланың өмірге деген құштарлығын тағдыры қос жанарынан айырып, сөндіре алмаған екен деп ойлаған.

Әлемде тағы неше адам өз жанын денесіндегі тар қапасқа қамап қойып, құтқарушысын күтіп, зарығумен жүр екен? Жер бетінде тағы неше жан өзінің де сәуле шаша алатынынан бейхабар екен?

Ағапаша М. марғаудың иесін таппаған-ау, бала ұстағандай көкірегіне басып қайта кірді. - Енді қайттік? Кемпірдің үйін білмейтін едім. Дүкеншіге айтып кеттім, іздеп келсе маған жібер деп...- сосын мұрнының астынан міңгірлеп,-Жұбайымның мысыққа аллергиясы бар еді,- деді.

Жібек бір күнде екі бөлмелі кең пәтер мен сары ала мысықтың уақытша иесі боп шыға келді.

– Ал құтты болсын!! Қызығын көріңіз! Бұл бірінші өз үйіңіз ғой иә? Қашан көшіп келесіз? Мына бұзықтың атын кім деп қоясыз? Кемпір мысығын іздеп келсе не айтайын? Сіздің үйге жіберейін бе?- Жібек риэлтордің тек бір сұрағына ғана жауап берген жоқ. Мысыққа қандай есім берерін білмеді. Ойланып қалды.

– Атыңды не деп қояйық?-деді біраздан соң Ағапаша М. кетіп, марғау екеуі оңаша қалғанда.

Қыздың кроссовкиінің бауымен ойнап тұрған марғау Жібектің өзіне сұрақ қойып тұрғанын түсінгендей басын көтеріп жоғары- дауыс шыққан жаққа қарады. Өзі сондай ақылды. Осындай кезде Соске не дер еді? “Мен сен сияқты қарапайым қара халықтан емеспін. Мен ерекшемін. Мен оның көкірегіндегі жарық қоңызды көріп тұрмын. Сен көре алмайсың, әрине. Мен оның тілін де түсінемін. Есімінің кім екенін де айтып берді маған. Жарық қоңыз!” Соскенің төсекжапқышты басына салбыратып жамылып алып жасайтын бірқызық қылықтары есіне түсіп, Жібек өзінен-өзі күліп жіберді де:

- О! Хотарү* болсын! Саған Хотарү деген есім ұнай ма?- деп мысықты көтеріп алып бетіне бетін тигізіп қылтимаға алып шықты. Ақшамның енді кірген уақыты еді. Күн алыстағы таулардың арасына көйлегін сүйреткен қалыңдықтай төгілген шапақтарын жинай алмай, асығыс кетіп барады екен. - Білесің бе, Хотарү. Сен де менің көкірек көзімді аштың ғой деймін. Әйтпесе күннің батқаны сондай ғажайып көрініс екенін бұрын байқамайтынмын…

*Жапон тілінен аударғанда “Жарық қоңыз”