Hüquqi məsələlər toplusu şaqirdlər üçün

Hissə 1

Vacib: Bunlar yalnız tədris məqsədli nümunəvi işlərdir. Real hüquqi məsələlərdə mütləq hüquqşünasla məsləhətləşin.

«Cinayətin qaralaması» — süjet əsasında hüquqi məsələlər

Hər bir məsələ süjetdəki aşağıdakı epizodlar əsasında hazırlanmışdır: çertyojun oğurlanması, 1938-ci ilin tələsi, Londonda həbs, Hallada seyf, İnterpolun fəaliyyəti.

Məsələ 1. Bakı şəhərində əməlin hüquqi tövsifi

Bakı şəhərindəki əmək kabinetində Nərgiz Qvinin çantasından «Mübadilə» planının olduğu vərəq yoxa çıxır. Vərəqi Cəf və Nəyşiba tapırlar. On dəqiqədən sonra vərəq artıq yerində olmur. Kabinetdə müşahidə kameraları yoxdur.

Sual: AR Cinayət Məcəlləsinə əsasən sənədin yoxa çıxması necə tövsif edilə bilər? Vərəqin dəyəri müəyyən edilməyibsə, AR CM-nin 177-ci maddəsi üzrə oğurluq cinayətinin tərkibi mövcuddurmu? Hadisənin baş verməsini müəyyən etmək üçün müstəntiq AR CPM-nin 206-cı maddəsinə əsasən hansı prosessual hərəkəti həyata keçirməlidir?

Məsələ 1-in cavabı.

AR CM-nin 177-ci maddəsi üzrə oğurluğun tərkibinin müəyyən edilməsi üçün əmlak xarakterli predmetin mövcudluğu nəzərə alınır. Plan vərəqinin müstəqil maddi dəyəri yoxdursa, onun kağızının və mürəkkəbinin dəyəri, yaxud məlumatın kommersiya sirri və ya «nou-hau» kimi dəyəri sübut edilməlidir.

Əks halda əməlin AR CM-nin 186-cı maddəsi — əmlakın qəsdən məhv edilməsi və ya zədələnməsi, yaxud məqsəd sübutu gizlətmək olmuşdursa, 294-cü maddə — ədalət mühakiməsinə mane olma baxımından qiymətləndirilməsi məsələsi yarana bilər.

Prosessual hərəkət: CPM-nin 206-cı maddəsinə əsasən müstəntiq hadisə yerinə baxış keçirməlidir. Müşahidə kameraları olmadıqda Cəf, Nəyşiba və Nərgizin ifadələri alınmalı, telefonlarda olan fotoşəkillər və digər məlumatlar sübut kimi qanuni qaydada götürülməlidir.

Məsələ 2. 1938-ci ildə beynəlxalq axtarış

Süjetə əsasən Səlhabı Məmmədi 1938-ci ildə S.M.D. və V.A.R. haqqında «bizə» məlumat vermiş və həbs edilmişdir. Del Efru isə İnterpol mayorudur.

Sual: 1938-ci ildə İnterpol vasitəsilə beynəlxalq axtarış mövcud ola bilərdimi? Almaniya Federativ Respublikasının cinayət qanunvericiliyinə və Böyük Britaniyanın 1968-ci il Oğurluq haqqında Qanununa əsasən mədəni sərvətlərin oğurlanması məqsədilə 88 il davam edən sövdələşmə necə tövsif edilir? StGB-nin §78b maddəsində nəzərdə tutulan müddətin dayandırılması davam edən cinayətlərə tətbiq edilirmi?

Məsələ 2-nin cavabı.

1938-ci ildə bugünkü adı ilə İnterpol mövcud deyildi. Lakin 1923-cü ildən Beynəlxalq Cinayət Polisi Komissiyası (ICPC) fəaliyyət göstərirdi. Buna görə həmin dövrdə beynəlxalq polis əməkdaşlığı və axtarış mexanizmləri mövcud idi, lakin onlar müasir İnterpol sistemindən fərqlənirdi.

Süjet baxımından Səlhabı Məmmədinin ICPC-yə məlumat verməsi mümkündür.

Mədəni sərvətin oğurlanması məqsədilə uzun müddət davam edən razılaşmanın hüquqi tövsifi ayrıca olaraq cinayətin xarakterindən, iştirakçıların konkret hərəkətlərindən və cinayətin hansı mərhələyə çatmasından asılıdır.

Nəticə: 1938-ci ildə Səlhabı Məmmədinin beynəlxalq polis əməkdaşlığı çərçivəsində məlumat verməsi mümkündür. Lakin 88 il davam edən «cinayət» məsələsində müddətin keçməsi və onun dayandırılması barədə müddəalar konkret cinayətin hüquqi xarakterindən asılı olaraq ayrıca araşdırılmalıdır.

Məsələ 3. Halladakı kitab mağazasında axtarış

Herr Kranz Nərgizə lenti olan kitabı könüllü şəkildə verir və seyfi açır.

Sual: StPO-nun §§102–110-cu maddələrinə əsasən «Zur Alten Seite» kitab mağazasında yerləşən Kromer seyfinə baxış üçün məhkəmə qərarı tələb olunurdumu, əgər Herr Kranz 1989-cu ildə verilmiş iradəyə uyğun hərəkət edirdisə? AR CPM-nin 242-ci maddəsi sahibinin razılığı ilə axtarışın keçirilməsini necə tənzimləyir?

Məsələ 3-ün cavabı.

Almaniya Cinayət Prosessual Məcəlləsinin §102-ci maddəsinə əsasən axtarış, bir qayda olaraq, qanunla müəyyən edilmiş prosessual əsaslara və müvafiq qərara əsaslanmalıdır.

Lakin əmlaka faktiki sahiblik edən şəxsin könüllü razılığı ilə həyata keçirilən hərəkət ayrıca hüquqi əsas kimi qiymətləndirilə bilər.

Herr Kranz seyfi özü könüllü açmış və kitabı təqdim etmişdirsə, məcburi axtarışdan söhbət getməyə bilər.

AR CPM-nin 242-ci maddəsi də müvafiq hallarda şəxsin razılığı məsələsini nəzərə alır.

Məsələ 4. Londonda cinayətin təhrik edilməsi

Scotland Yard Dərəvionlini və Rayonini saat 15:00-da rəfdən «surəti» götürməyə cəhd etdikləri zaman saxlamışdır. Əsli isə 1941-ci ildə məhv edilmişdir.

Sual: Del Efru və Herr Kranzın hərəkətlərində Police and Criminal Evidence Act 1984-cü il Qanununun 78-ci maddəsi baxımından cinayətə təhrik etmə əlamətləri varmı? AR CM-nin 32-ci maddəsinə əsasən predmetin mövcud olmaması səbəbindən niyyət həyata keçirilə bilməmişdirsə, əməlin cinayət xarakteri istisna edilirmi?

Məsələ 4-ün cavabı.

Əgər hüquq-mühafizə orqanları şəxsdə əvvəldən mövcud olan cinayət niyyətini yalnız yoxlamaq və sənədləşdirmək üçün şərait yaratmışlarsa, bu, avtomatik olaraq cinayətə təhrik etmə hesab edilmir.

Bu halda əsas məsələ Dərəvionlinin cinayət niyyətinin əvvəlcədən formalaşıb-formalaşmamasıdır.

AR CM-nin 32-ci maddəsi baxımından isə cinayətə cəhd zamanı istifadə edilən vasitənin və ya predmetin yararsız olması ayrıca hüquqi qiymətləndirilə bilər.

Məsələ 5. 1938-ci il hökmünün icrası

Səlhabı Məmmədi 12.10.1938-ci ildə həbs edilmişdir. 2026-cı ildə onun nəticədə nəvəsi «Cildləmə əməliyyatını» tamamlamışdır.

Sual: AR Cinayət-İcra Məcəlləsinin 8-ci maddəsinə əsasən, əgər cəzanın məqsədi davam edən oğurluğun qarşısını almaq olmuşdursa və bu məqsədə 88 il sonra nail olunmuşdursa, cəza icra edilmiş hesab edilə bilərmi? Almaniyanın StVollzG qanunu cəzanın məqsədlərini necə müəyyən edir?

Məsələ 5-in cavabı.

AR CİM-nin 8-ci maddəsində cəzanın məqsədləri, o cümlədən məhkumun islah edilməsi və yeni cinayətlərin qarşısının alınması ilə bağlı müddəalar nəzərdə tutulur.

Lakin cəzanın faktiki icra edilmiş hesab olunması yalnız onun məqsədinin sonradan əldə edilməsinə bağlana bilməz. Cəzanın icrası qanunla müəyyən edilmiş müddət, forma və prosessual qaydalara uyğun həyata keçirilməlidir.

StVollzG §2-də də cəzanın icrası, xüsusilə məhkumun gələcəkdə məsuliyyətli həyat sürməsinə hazırlanması məqsədi ilə əlaqələndirilir.

Tədris məqsədi üçün: süjetdə 88 il sonra cinayətin qarşısının alınması cəzanın məqsədi ilə onun faktiki icrası arasındakı fərqi müzakirə etmək üçün istifadə olunur.

Məsələ 6. Böyük Britaniyadan ekstradisiya

Dərəvionlinin 88 yaşı var və o, Azərbaycan Respublikası vətəndaşıdır. O, Londonda saxlanılmışdır.

Sual: Extradition Act 2003-ə əsasən, AR CM-nin 177.3.2-ci maddəsi — külli miqdarda oğurluq ittihamı ilə onun Azərbaycana ekstradisiyası mümkündürmü? EA 2003-ün 91-ci maddəsinə əsasən yaş nəzərə alınırmı? Məhkum səhhətinə görə cəza çəkə bilmədikdə Böyük Britaniyanın penitensiar sistemi çərçivəsində məsələ necə həll edilə bilər?

Məsələ 6-nın cavabı.

Ekstradisiya məsələsində məhkəmə yalnız ittihamın xarakterini deyil, həmçinin qanunda nəzərdə tutulan imtina əsaslarını da qiymətləndirir.

88 yaş və ağır sağlamlıq vəziyyəti müəyyən hallarda ekstradisiyanın şəxsin vəziyyəti baxımından həddindən artıq ağır və ya ədalətsiz nəticələr doğurub-doğurmayacağı məsələsini gündəmə gətirə bilər.

Buna görə yaş avtomatik olaraq ekstradisiyadan azad etmir, lakin konkret iş üzrə mühüm amil ola bilər.

Səhhət səbəbindən cəzanın adi həbsxana şəraitində çəkilməsi mümkün olmadıqda tibbi müəssisədə saxlanılma və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulan humanitar əsaslarla azad etmə mexanizmləri tətbiq oluna bilər.

Məsələ 7. Maddi sübutlar: lent və əlcək

Qara-qırmızı lent və mavi əlcək Londonda götürülmüşdür.

Sual: AR CPM-nin 140-cı maddəsinə əsasən onların maddi sübut kimi tanınması necə həyata keçirilir? Lent 88 il ərzində Hallada xüsusi şəxsin yanında saxlanılmışdırsa, Criminal Procedure Rules 2020, Part 19 baxımından sübutun yol verilənliyini necə təmin etmək olar? StPO §81a əsasında ekspertiza tələb olunurmu?

Məsələ 7-nin cavabı.

Maddi sübutun hüquqi statusunun müəyyən edilməsi zamanı onun haradan götürülməsi, hansı şəraitdə aşkar edilməsi, götürülməsi və qablaşdırılması, habelə istintaqa təqdim edilməsi sənədləşdirilməlidir.

88 il ərzində xüsusi şəxsin yanında saxlanılmış lentin mənşəyinin və bütövlüyünün müəyyən edilməsi əlavə sübutlarla təsdiqlənə bilər.

Ekspertiza yalnız onun keçirilməsi üçün hüquqi və faktiki əsaslar olduqda təyin edilir. Lent üzrə materialın yaşı, liflərin xüsusiyyətləri, barmaq izləri və ya digər izlər araşdırıla bilər.

Əlcək üzrə isə bioloji izlərin və daktiloskopik məlumatların araşdırılması mümkün ola bilər.

Məsələ 8. Şəriklik: Miss Qoldi

Miss Qoldi Rayoninin göstərişi ilə kitabı Nəyşibaya vermişdir. Onun cinayət niyyətindən xəbərdar olub-olmadığı məlum deyil.

Sual: Böyük Britaniyanın Accessories and Abettors Act 1861 qanununa əsasən əməl necə qiymətləndirilə bilər? AR CM-nin 33-cü maddəsi üzrə cinayətə kömək etmə ilə cinayətin gizlədilməsi arasındakı fərq nədir? StGB §46 baxımından 70 yaşdan yuxarı olmaq cəzanı yüngülləşdirən hal sayıla bilərmi?

Məsələ 8-in cavabı.

Cinayətə şəriklik üçün şəxsin cinayət fəaliyyətinə dair müvafiq məlumatı və cinayətə kömək etmək niyyətinin olması məsələsi araşdırılmalıdır.

Miss Qoldi kitabı cinayət məqsədini bilmədən təqdim etmişdirsə, yalnız bu hərəkətin özü onun cinayətə şərik olduğunu avtomatik göstərmir.

AR CM-nin 33-cü maddəsi baxımından da cinayətə kömək etmə qəsdən iştirak etməyi nəzərdə tutur.

Cinayət başa çatdıqdan sonra onun gizlədilməsi isə ayrıca hüquqi qiymətləndirilə bilər.

StGB §46 üzrə şəxsin yaşı və şəxsi vəziyyəti cəzanın müəyyənləşdirilməsi zamanı nəzərə alınan hallardan biri ola bilər, lakin 70 yaşın tamam olması avtomatik olaraq məsuliyyəti aradan qaldırmır.

Məsələ 9. Məktəbdə gizli otaq «saxlama yeri» kimi

«Qızıl zal»ın altında yerləşən 3×2 metr ölçülü otaq rəsmi planda göstərilməmişdir. Orada xalça və metal lövhə aşkar edilmişdir.

Sual: Uçota alınmamış zirzəmiyə daxil olma AR CM-nin 177.2.3-cü maddəsi baxımından «saxlama yerinə daxilolma» hesab edilə bilərmi? StGB §243 gizli otaqdan oğurluq edildikdə «qorunan otaq» anlayışını necə qiymətləndirir?

Məsələ 9-un cavabı.

Saxlama yerinin hüquqi xarakteri onun yalnız rəsmi planda göstərilib-göstərilməsindən asılı olmur. Əgər müəyyən əşyaların daimi və ya müvəqqəti saxlanılması üçün istifadə olunan və qorunan bir yer mövcuddursa, onun hüquqi statusu ayrıca qiymətləndirilə bilər.

Alman hüququnda StGB §243-də qorunan məkan və ona qanunsuz daxilolma ilə bağlı kvalifikasiyaedici hallar nəzərdə tutulur.

Lakin konkret halda gizli otağın faktiki təyinatı və ona daxilolma üsulu müəyyən edilməlidir.

Məsələ 10. Serebryakovanın əsərinin 1941-ci ildə məhv edilməsi

Səlhabı Məmmədi Serebryakovanın əsərinin S.M.D.-nin əlinə keçməsinin qarşısını almaq üçün orijinalı «yandırmışdır».

Sual: Mədəni sərvəti qəsdən məhv etməyə görə AR CM-nin 246-cı maddəsinin tərkibi yaranırmı, əgər məqsəd onun oğurlanmasının qarşısını almaq olmuşdursa? Almaniyanın mədəni sərvətlərin qorunması haqqında qanunu belə müdafiə məqsədilə məhv etməni necə qiymətləndirir?

Məsələ 10-un cavabı.

Əgər əmlak mədəni sərvət kimi qorunan obyekt hesab olunursa, onun qəsdən məhv edilməsi AR CM-nin 246-cı maddəsi baxımından hüquqi qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Lakin şəxsin daha böyük və yaxın təhlükənin qarşısını almaq məqsədilə hərəkət etməsi halında AR CM-nin 39-cu maddəsində nəzərdə tutulan son zərurət institutu araşdırıla bilər.

Bunun üçün təhlükənin real və bilavasitə olması, başqa vasitə ilə qarşısının alınmasının mümkün olub-olmaması və vurulmuş zərərin qarşısı alınmış zərərlə müqayisəsi müəyyən edilməlidir.

Almaniyanın Kulturgutschutzgesetz (KGSG) qanunvericiliyi də mədəni sərvətlərin qorunması prinsipini əsas götürür. Konkret məhv etmənin qanuniliyini isə yalnız faktların və müvafiq normanın tətbiqinin təhlili ilə müəyyən etmək olar.

Məsələ 11. Əməliyyatda yetkinlik yaşına çatmayanlardan istifadə

Nərgizin və Nəyşibanın 14 yaşı var. Del Efru və müstəntiq Əlizadə Dərəvionlinin tutulması üçün onlardan istifadə etmişlər.

Sual: Bu, AR CPM-nin 170-ci maddəsini — yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin dindirilməsi qaydalarını pozurmu? Youth Justice and Criminal Evidence Act 1999 Böyük Britaniyada uşaqların əməliyyat tədbirlərinə cəlb edilməsini necə tənzimləyir? Uşağın təhlükəyə məruz qoyulması StGB §171 üzrə məsuliyyət yarada bilərmi?

Məsələ 11-in cavabı.

Yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin dindirilməsi ilə onun əməliyyat-axtarış tədbirində və ya digər gizli fəaliyyətdə iştirak etməsi eyni hüquqi prosedur deyil.

AR CPM-nin 170-ci maddəsinin tətbiqi konkret prosessual hərəkətin dindirmə olub-olmamasından asılıdır.

Əgər yetkinlik yaşına çatmayan şəxslər əməliyyat-axtarış fəaliyyətinə cəlb olunmuşlarsa, həmin fəaliyyətin qanuni əsasları və yetkinlik yaşına çatmayanların müdafiəsi üzrə xüsusi tələblər ayrıca araşdırılmalıdır.

Böyük Britaniyada uşaqların gizli insan mənbəyi kimi istifadəsi xüsusi icazə, risklərin qiymətləndirilməsi və müdafiə tədbirlərini tələb edə bilər.

StGB §171 üzrə məsuliyyət məsələsi isə uşağın və ya himayədə olan şəxsin real təhlükəyə məruz qoyulub-qoyulmamasından və digər qanuni şərtlərdən asılıdır.

Məsələ 12. «Şirvanın gözü»nün müsadirəsi

Səfir daşının — sapfirin — Xəzər dənizinin dibindən çıxarıldığı bildirilir. Prokurorluq onun dövlət nəfinə keçirilməsini tələb edir.

Sual: AR CPM-nin 277-1-ci maddəsinə əsasən xüsusi müsadirə hansı qaydada həyata keçirilir? Proceeds of Crime Act 2002 Böyük Britaniyada 125 il gizlədilmiş daşın müsadirəsinə necə tətbiq oluna bilər? Əgər cinayət niyyəti Hallada yaranmışdırsa, Almaniya StGB §259 əsasında həmin daşa iddia edə bilərmi?

Məsələ 12-nin cavabı.

Xüsusi müsadirənin tətbiqi predmetin cinayətlə əlaqəsinin, onun hüquqi mənşəyinin və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müsadirə şərtlərinin müəyyən edilməsini tələb edir.

Süjetdə «Şirvanın gözü» xüsusi tarixi və mədəni əhəmiyyətə malik sərvət kimi təqdim edilir. Bu halda onun dövlətə, muzeyə və ya digər hüquqi sahibə mənsubluğu ayrıca müəyyən edilməlidir.

Böyük Britaniyada Proceeds of Crime Act 2002 əsasən cinayətdən əldə edilmiş gəlirlərin və cinayət mənşəli əmlakın müsadirəsi ilə bağlı mexanizmləri tənzimləyir.

Almaniyanın StGB §259-cu maddəsi isə oğurlanmış əmlakla bağlı konkret hüquqi tərkibi nəzərdə tutur. Daşın Almaniyada sadəcə saxlanılması öz-özlüyündə Almaniyanın onun mülkiyyətçisi olması demək deyil.

Məsələ 13. Cəzanın Almaniyada icrası

Rayoni Londonda məhkum edilmiş və European Arrest Warrant əsasında Almaniyaya verilmişdir.

Sual: Almaniyanın cəzaçəkmə qanunvericiliyinə — StVollzG §2-yə əsasən o, cəzasını harada çəkəcək? Böyük Britaniyada həbsdə keçirdiyi müddət Council Framework Decision 2008/909/JHA əsasında nəzərə alınırmı? Əgər o, Azərbaycana verilərsə, AR Cinayət-İcra Məcəlləsinin 72-ci maddəsi bu məsələni necə həll edir?

Məsələ 13-ün cavabı.

StVollzG §2 cəzanın icrasının məqsədlərini müəyyən edir və məhkumun gələcəkdə sosial məsuliyyətli həyat sürməsinə hazırlanmasını nəzərdə tutur.

Məhkumun başqa dövlətə verilməsi zamanı cəzanın icrası həmin dövlətlə hökmü çıxaran dövlət arasındakı hüquqi əməkdaşlıq mexanizmləri əsasında həyata keçirilir.

Council Framework Decision 2008/909/JHA Avropa İttifaqına üzv dövlətlər arasında azadlıqdan məhrum etmə cəzalarının tanınması və icrası üzrə mexanizm yaradır. Həbsdə keçirilmiş müddətin hesablanması konkret qərar və tətbiq olunan hüquqi prosedur əsasında müəyyən edilir.

Azərbaycan Respublikasına təhvilvermə halında isə AR Cinayət-İcra Məcəlləsinin müvafiq müddəaları və beynəlxalq hüquqi yardım mexanizmləri nəzərə alınmalıdır.

Məsələ 14. Səlhabı Məmmədinin reabilitasiyası

Səlhabı Məmmədi 12.10.1938-ci ildə həbs edilmişdir. 2026-cı ildə onun əslində İnterpol üçün çalışdığı müəyyən edilmişdir.

Sual: AR CPM-nin 455–460-cı maddələrinə əsasən reabilitasiya hansı qaydada həyata keçirilir? AR CPM-nin 461-ci maddəsinə əsasən zərərin varislərə ödənilməsi mümkündürmü? StPO §467a 88 il əvvəl qanunsuz həbsdə saxlanılmaya görə kompensasiyanı necə tənzimləyir? Human Rights Act 1998 Böyük Britaniyada tarixi işlərə tətbiq edilirmi?

Məsələ 14-ün cavabı

Cinayət işi üzrə yeni və əvvəllər məlum olmayan hallar müəyyən edildikdə qanuni qüvvəyə minmiş qərarın yenidən nəzərdən keçirilməsi məsələsi ortaya çıxa bilər.

Səlhabı Məmmədinin həqiqətən cinayətin qarşısının alınmasına xidmət edən fəaliyyət göstərdiyinin müəyyən edilməsi onun barəsindəki əvvəlki qərarın hüquqi əsaslarının yenidən qiymətləndirilməsi üçün əhəmiyyətli ola bilər.

AR CPM-nin 455–460-cı maddələrində cinayət işi üzrə yeni hallar və digər əsaslar əsasında icraatın təzələnməsi ilə bağlı prosedurlar nəzərdə tutulur.

Reabilitasiya ilə bağlı zərərin ödənilməsi məsələsi isə AR CPM-nin 461-ci maddəsi və digər müvafiq qanunvericilik normaları əsasında həll edilməlidir.

Almaniya hüququnda StPO §467a dövlət xəzinəsindən müəyyən prosessual xərclərin ödənilməsi ilə bağlı müddəaları ehtiva edir. Konkret kompensasiya hüququ isə ayrıca hüquqi əsasların mövcudluğundan asılıdır.

Böyük Britaniyanın Human Rights Act 1998 Qanununun 1938-ci ildə baş vermiş hadisəyə birbaşa geriyə qüvvə ilə tətbiqi məsələsi ayrıca hüquqi təhlil tələb edir. Sonrakı dövrdə davam edən hüquq pozuntularının nəticələri isə ayrıca qiymətləndirilə bilər.

«Cinayətin qaralaması» üzrə hüquqi məsələlərin cavabları

Vacib: Bunlar tədris məqsədli nümunəvi işlərdir. Real hüquqi məsələlərdə mütləq hüquqşünasla məsləhətləşin.

Bu toplu şagirdlərə cinayət hüququ, cinayət-prosessual hüquq, cinayət-icra hüququ və beynəlxalq hüquqi əməkdaşlıq məsələlərini süjet əsasında təhlil etməyə imkan verir.

Ədəbiyyat, dərsliklər və qanunvericilik1. Azərbaycan Respublikası

Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi — 32, 33, 39, 177, 186, 246, 294, 307-ci maddələr.Azərbaycan Respublikasının Cinayət-Prosessual Məcəlləsi — 140, 170, 206, 229, 242, 277-1, 455–461-ci maddələr.Azərbaycan Respublikasının Cinayət-İcra Məcəlləsi — 8 və 72-ci maddələr.Azərbaycan Respublikasının «Əməliyyat-axtarış fəaliyyəti haqqında» Qanunu — 8-ci maddə.Səmiyov F.Y. Cinayət hüququ. Ümumi hissə. Bakı, 2020.Əsgərov E. Azərbaycan Respublikasının Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin Kommentariyası. 2022.2. Almaniya Federativ Respublikası

Strafgesetzbuch (StGB) — §§46, 78b, 171, 243, 259.Strafprozessordnung (StPO) — §§81a, 102–110, 467a.Strafvollzugsgesetz (StVollzG) — §2.Kulturgutschutzgesetz (KGSG) — §18.Roxin/Schünemann. Strafverfahrensrecht. 30-cu nəşr, 2022.Kindhäuser. Strafrecht. Besonderer Teil I. 10-cu nəşr, 2021.3. Böyük Britaniya

Theft Act 1968 — s.1, s.22.Criminal Attempts Act 1981.Police and Criminal Evidence Act 1984 — s.78.Extradition Act 2003 — ss.11, 21, 91.Proceeds of Crime Act 2002.Youth Justice and Criminal Evidence Act 1999.Criminal Procedure Rules 2020 — Part 19.Accessories and Abettors Act 1861.Human Rights Act 1998.Card, Cross & Jones. Criminal Law. 24-cü nəşr, 2022.Archbold. Criminal Pleading, Evidence and Practice. 2024.4. Beynəlxalq hüquqi aktlar

Council Framework Decision 2008/909/JHA — hökmlərin qarşılıqlı tanınması və cəzaların icrası haqqında.İnterpolun Nizamnaməsi və ICPC-nin tarixi — 1923-cü ildə yaradılmış Beynəlxalq Cinayət Polisi Komissiyası.1957-ci il Avropa Ekstradisiya Konvensiyası.Bu mənbələr şagirdlərə «Cinayətin qaralaması» əsərindəki hüquqi hadisələri təhlil etmək üçün ilkin tədris bazası verir.

«Cinayətin qaralaması» üzrə testlər

14 test. Hər testdə 4 cavab variantı vardır və yalnız bir cavab düzgün hesab olunur.

«Cinayətin qaralaması» süjeti əsasında. Azərbaycan məktəblərində hüquq dərsləri üçün uyğundur.

Test 1. Bakı şəhərində əməlin hüquqi tövsifi

Cəf cinayət planının olduğu vərəqi yandırmışdır. Əgər vərəqin müstəqil maddi dəyəri yoxdursa, onun hərəkəti AR CM-nin hansı maddəsi üzrə qiymətləndirilə bilər?

A) 177-ci maddə — Oğurluq B) 186-cı maddə — Əmlakın qəsdən məhv edilməsi C) 144-cü maddə — Adam oğurlama D) Cinayət tərkibi yoxdur

Düzgün cavab: B.

Test 2. 1938-ci ildə beynəlxalq axtarış

Səlhabı Məmmədi 1938-ci ildə Dərəvionlini beynəlxalq axtarışa verə bilərdimi?

A) Xeyr, İnterpol hələ mövcud deyildi. B) Bəli, Beynəlxalq Cinayət Polisi Komissiyası — ICPC vasitəsilə. C) Bəli, Millətlər Liqası vasitəsilə. D) Xeyr, Almaniyadan ekstradisiya mümkün deyildi.

Düzgün cavab: B.

Test 3. Halladakı seyfin açılması

Herr Kranzın seyfinin məhkəmə qərarı olmadan açılmasının əsas səbəbi nə idi?

A) Almaniyada axtarış üçün məhkəmə qərarı tələb olunmur. B) Herr Kranz seyfi özü açaraq razılıq vermişdi. C) Hadisədən 88 il keçmişdi. D) Bu, seyf deyil, gizli saxlanc yeri idi.

Düzgün cavab: B.

Test 4. Londonda cinayətin təhrik edilməsi

Polis Serebryakovanın əsərinin orijinalını surətlə əvəz etmişdir. Dərəvionli onu oğurlamışdır. Bu, cinayətə təhrik etmə hesab olunurmu?

A) Bəli, PACE 1984-ə əsasən təhrikdir. B) Xeyr, bu, əvvəlcədən mövcud olan niyyətin yoxlanılması idi. C) Bəli, buna görə şəxs mütləq bəraət almalıdır. D) Xeyr, lakin cəza avtomatik ləğv edilir.

Düzgün cavab: B.

Test 5. 1938-ci il hökmünün icrası

Səlhabı Məmmədiyə verilmiş cəzanın məqsədi «Serebryakovanın əsərinin oğurlanmasının qarşısını almaq» olmuşdur. Bu məqsədə 2026-cı ildə nail olunmuşdur. Bu, cəzanın icra edildiyini göstərirmi?

A) Xeyr, çünki Səlhabı Məmmədi artıq vəfat edib. B) Xeyr — cəzanın məqsədinin sonradan əldə edilməsi onun avtomatik icra edilməsi demək deyil. C) Xeyr, yeni məhkəmə prosesi lazımdır. D) Bəli, lakin yalnız Dərəvionli sağdırsa.

Tədris baxımından düzgün yanaşma: B.

Test 6. 88 yaşlı şəxsin ekstradisiyası

88 yaşlı Dərəvionli səhhətinə görə Azərbaycana ekstradisiyadan imtina edilməsinə nail ola bilərmi?

A) Xeyr, yaş heç vaxt nəzərə alınmır. B) Bəli, Extradition Act 2003 s.91 çərçivəsində ekstradisiyanın şəxsin vəziyyəti baxımından həddindən artıq ağır olub-olmaması qiymətləndirilə bilər. C) Bəli, 80 yaşdan sonra ekstradisiya avtomatik qadağandır. D) Xeyr, İnterpolun tələbi həmişə üstün hüquqi qüvvəyə malikdir.

Düzgün cavab: B.

Test 7. Maddi sübutlar: lent və əlcək

1938-ci ildən qalmış lentin məhkəmədə sübut kimi istifadə olunmasında əsas məsələ nədir?

A) Onun xarici görünüşünün gözəl olması. B) Mənşəyinin və saxlanma tarixinin ekspertiza ilə araşdırılması və sübutun saxlanma zəncirinin qorunması. C) Yalnız bir polis əməkdaşının ifadəsi. D) Onun 50 ildən artıq yaşı olması.

Düzgün cavab: B.

Test 8. Miss Qoldinin cinayətə şərikliyi

70 yaşdan yuxarı Miss Qoldi kitabı Dərəvionliyə vermişdir. Əgər o, cinayət barədə heç nə bilmirdisə, cinayətə şərik sayıla bilərmi?

A) Bəli, yaş məsuliyyəti aradan qaldırmır. B) Xeyr, cinayətə şəriklik üçün müvafiq qəsdin olması tələb olunur. C) Bəli, o, mütləq bilməli idi. D) Xeyr, 70 yaşdan yuxarı qadınlar mühakimə edilmir.

Düzgün cavab: B.

Test 9. Məktəbdə gizli saxlanc yeri

Məktəbin döşəməsinin altında yerləşən gizli otaq AR CM-nin 177.2.3-cü maddəsi baxımından saxlama yeri hesab edilə bilərmi?

A) Xeyr, çünki ayrıca otaq kimi qeydiyyatda deyil. B) Bəli, əgər əşyaların daimi və ya müvəqqəti saxlanılması üçün istifadə olunan qorunan yer kimi müəyyən edilirsə. C) Xeyr, əgər məktəb istifadəsizdirsə. D) Bəli, yalnız orada seyf olduqda.

Düzgün cavab: B.

Test 10. Serebryakovanın əsərinin məhv edilməsi

Muzey direktoru əsərin düşmənin əlinə keçməməsi üçün onu yandırmışdır. Bu halda cinayət tərkibi avtomatik yaranırmı?

A) Bəli, bu, mədəni sərvətin məhv edilməsidir. B) Xeyr, son zərurət institutu tətbiq oluna bilər. C) Bəli, lakin iddia müddəti keçmişdir. D) Xeyr, müharibə zamanı hər bir hərəkət qanunidir.

Tədris baxımından düzgün yanaşma: B, lakin real hüquqi qiymətləndirmə üçün son zərurətin bütün şərtləri ayrıca sübut edilməlidir.

Test 11. Yetkinlik yaşına çatmayanlardan əməliyyatda istifadə

Polis əməkdaşı Del Efru 12 yaşdan yuxarı uşaqları müşahidə üçün cəlb etmişdir. Bu, qanunidirmi?

A) Bəli, uşaqlar hüquq-mühafizə orqanlarına kömək edə bilərlər. B) Yetkinlik yaşına çatmayanların əməliyyat-axtarış fəaliyyətinə cəlb edilməsinin qanuniliyinə dair xüsusi qaydalar tətbiq olunur və belə iştirak avtomatik olaraq qanuni hesab edilə bilməz. C) Bəli, valideynlər razıdırsa. D) Xeyr, yalnız 14 yaşdan sonra mümkündür.

Tədris baxımından düzgün cavab: B.

Test 12. «Şirvanın gözü»

Səfir daşının dövlət mülkiyyətində olduğu müəyyən edilərsə, onun hüquqi taleyi necə həll edilməlidir?

A) Onu tapan Dərəvionliyə verilməlidir. B) Daşın saxlanıldığı Almaniyaya verilməlidir. C) Müvafiq hüquqi prosedur əsasında Azərbaycan dövlətinə və ya qanuni olaraq müəyyən edilmiş dövlət mədəniyyət müəssisəsinə qaytarılmalıdır. D) Şahın varislərinə avtomatik verilməlidir.

Tədris baxımından düzgün cavab: C.

Test 13. Almaniyada cəzanın icrası

Dərəvionli Böyük Britaniyada məhkum edilmiş, daha sonra cəzasının icrası üçün Almaniyaya verilmişdir. Böyük Britaniyada həbsdə keçirdiyi müddət nəzərə alınırmı?

A) Xeyr, hər dövlət müddəti ayrıca hesablayır. B) Bəli, tətbiq olunan beynəlxalq və Avropa İttifaqı hüququnun qaydalarına əsasən əvvəlki həbs müddətinin nəzərə alınması təmin edilə bilər. C) Bəli, lakin yalnız yarısı. D) Xeyr, Almaniyada müddət yenidən hesablanır.

Tədris baxımından düzgün cavab: B.

Test 14. Səlhabı Məmmədinin reabilitasiyası

Səlhabı Məmmədinin ölümündən sonra hansı hal onun işi üzrə yenidən araşdırma aparılmasına əsas ola bilər?

A) Onun sadəcə təqsirsiz olduğunu düşünmək. B) Yeni və əhəmiyyətli hallar — məsələn, onun əslində cinayətin qarşısını almağa çalışan beynəlxalq polis əməkdaşı olduğunun müəyyən edilməsi. C) Hadisədən 88 il keçməsi. D) Ölümündən sonra reabilitasiya heç vaxt mümkün deyil.

Düzgün cavab: B.

Necə istifadə etmək olar?Dərs üçün

«AR Cinayət Məcəlləsi, Cinayət-Prosessual Məcəlləsi və Cinayət-İcra Məcəlləsi» mövzusunda çap edilmiş yoxlama işi kimi istifadə edilə bilər.

Oyun üçün

«Detektiv-detektiv» oyunu: ən çox düzgün cavab toplayan iştirakçı «Cinayətin qaralaması» işini açır.

Kitab üçün

Testlərin cavablarını və ya sualları QR-kod vasitəsilə kitabın arxa üzünə yerləşdirmək mümkündür.

ŞAGİRDLƏR ÜÇÜN CAVAB VƏRƏQİ

Adı, soyadı: ______________________________________

Sinif: ___________________

Tarix: ___________________

№ABCD1☐☐☐☐2☐☐☐☐3☐☐☐☐4☐☐☐☐5☐☐☐☐6☐☐☐☐7☐☐☐☐8☐☐☐☐9☐☐☐☐10☐☐☐☐11☐☐☐☐12☐☐☐☐13☐☐☐☐14☐☐☐☐

Toplanan bal: ______ / 14

Müəllimin qeydi:

Yadda saxla!

Qanunu bilmək sənin ən güclü arqumentindir. Qanun maddələrini düzgün, ədalətli və məsuliyyətlə tətbiq et!

«Cinayətin qaralaması» — hüquqi məsələlər toplusu Müəllif: Nəsibə Əlizadə (Lyudmila Proxorova)