Очерки (произведения на белорусском языке с русским переводом)
Болото
Глава 1
Шел третий день пути. Солнце тепло пригрело мое лицо, а тяжелый рюкзак почти исчез. Июль только начинался, и утренняя жара уже была обычным явлением.
Михаил поправил шляпу и посмотрел на небо.
- Ни облака. Сегодня будет жарко. - сказал мужчина про себя.
Уже не первый раз он путешествовал один. Это были его самые счастливые минуты в жизни. Медленная прогулка по лесу казалась ему странной тайной, особым, ни с чем не сравнимым задушевным разговором с самим собой. Во время таких путешествий Михаил переносился мысленно в прошлое, и действительно, ему казалось, что вокруг него было не современное пространство, а время, когда по белорусским лесам паслись богатыри-туры и бродили быстроногие тарпаны.
В прошлом году Михаил изучал казачье–крестьянское восстание, произошедшее на территории Беларуси в далеких 1640-х годах. И последующую войну с Московским княжеством. Для ученого эти события были страшной катастрофой. Ему всю жизнь казалось, что он виноват в том, как обернулось прошлое. Поэтому, как только Михаил подписал отпуск – начал готовиться к поездке. Мужчина подумал, что можно найти места, где сохранились останки столь значимого для него времени.
Михаил неделями пропадал в госархиве. Хорошо, что у учёного там было полное разрешение и никого не волновало, что там делает молодой человек.
И дело было очень сложным. О тех событиях сохранилось мало информации. Но Михаилу, наконец, повезло, и он нашел информацию о действиях Януша Радзивила, который был в то время гетманом Великого княжества Литовского. Ученый перечитал все, что было связано с выдающимся представителем магнатского рода. И понял. Ему нужно ехать на пинщину.
Местные болота не поддались советским безумцам, осушившим почти все болота на белорусской земле. Да и во время Второй мировой войны в тех местах побывало не так много человеческих ног. И сейчас. Что сказать. Сейчас пинские болота — не самая интересная местность. Поэтому сомнений в том, что это именно то место, не было.
Михаил был в хорошем настроении. Он уже преодолел почти тридцать километров болотистой местности. И по карте все ближе приближалось возможное место отдыха армии Януша Радзивила.
Солнце поднималось все выше и выше над небом. Путник немного устал и решил остановиться. Михась присмотрелся к большому стволу сваленной когда-то ветром сосны и сел на него. И почему-то он вспомнил строки из «Новой Земли» Якуба Коласа, где дядя Антось готовил детям клёцки. Улыбаясь себе в усы:
– Вот я, действительно, дядька-повар. – Михаил начал разводить костер. Ученый имел уже большой опыт. К 27 годам он путешествовал более пяти лет. Сначала группами. А последние два года мужчина гулял один. Для него не было ничего лучше уединения на природе. И поэтому ему не нравилось находиться на природе с другими людьми. Они все время болтали, и в их движениях и действиях не было даже смысла, который мог бы понять Михаил. Его путешествия были для него, и работай, и отдыхом. И он был очень рад, когда получил официальное разрешение на организацию самостоятельных экспедиций. Эта экспедиция была уже четвертой.
Вскоре костер загорелся и путник с видом опытного человека готовил себе ужин. За время своих путешествий Михаил узнал одну вещь, и это было самое главное. Еда должна быть на первом месте – все остальное следует отложить.
Мужчина поел гречневой каши. Это было одно из любимых его блюд, которое, на удивление, Михаилу никогда не надоедало. Но, честно говоря, кроме путешествий, эту кашу он больше нигде не ел.
За час учёный успел поесть и убрать за собой. После себя мужчина всегда оставлял остановку для отдыха так, что не сразу можно было понять, что в этом месте кто-то сел отдохнуть.
Михаил рвался в путь. До места назначения оставалось всего около 15 километров. И поэтому он поощрял себя закончить путешествие быстрее. Хотя самые длинные дни, приходятся на июль, вечер всегда начинается неожиданно.
Так случилось и сейчас. Вскоре наступил вечер. А перед ученым, как показалось сначала, раскинулось небольшое болото. И человек осмелился пересечь его. Потому что обходить болото пришлось долго. Тем более, что шишек нигде не было, а трость всегда была у Михася в руке. Без сомнения, он вошел в болото и медленно пошел.
Путь казался лёгким. Однако приходилось заходить в воду все глубже и глубже. Когда грязь дошла до груди, а впереди не было твердой земли, Михаил рассердился. Он полагался на себя. Но что было делать? Я хотела не назад, а вперед? Эта мысль осталась без ответа. И мужчина двинулся вперед.
Словно вдруг звезды замерцали на небе и Новолуние выглянуло из-за небосвода, как испуганный ребенок. Но путешественник не сдавался, он продолжал идти. Ему даже показалось, что под ногами стала чувствоваться более твердая почва. Даже старые деревья, высохшие от времени, стояли среди болота как часовые.
Михаил уже вздохнул с облегчением, что скоро выберется из болота. Но внезапно его правая нога потеряла опору, и мужчина погрузился с головой в воду. Сильными движениями рук в разные стороны путешественник пытался выплыть, но тщетно. Скинув рюкзак, он смог поднять голову над болотом и вдохнуть воздух. В легких ощущалась резкая боль. И только теперь Михаилу стало ясно, что произошло. Ситуация, в которой оказался учёный, была сложной, но главное, что он остался жив.
– Спасибо, Боже. – смог только выговорить путешественник.
Под ногами снова была твердая земля, и с каждым шагом вода уходила все ниже...
Прошло несколько минут, прежде чем Михаил пришел в себя. Уставший, он лежал с закрытыми глазами и тяжело дышал. Михась правой рукой потрогал нагрудный карман разгрузки, благо там был коробок спичек.
Путешественник тяжело выдохнул и приподнялся.
– вот же дерьмо! Отряхнись... – начал ругаться Михась. – потерял все вещи! И самое главное, карты нет. Да! Не волнуйся, Михаил, мы спасемся, – с этими словами мужчина встал.
Он был уверен, что без труда выйдет из этой ситуации, но сначала ему нужно было решить текущие проблемы. И первым делом нужно было зажечь огонь. Жаль, что и маленькая лопатка, и топор потерялись, из инструментов остался только один нож.
– Ничего, – подбадривал себя Михась, – я справлюсь.
Через пятнадцать минут на берегу болота мелькнул свет и мужчина снял с себя одежду и начал приводить ее в порядок.
Сухие ветки быстро сгорали, но вокруг было много сухих насаждений небольших деревьев. Михась выбрал самые толстые деревья и легко вырвал их с корнем. Путешественник сложил вырванные деревья в костер. Теперь оставалось только дождаться утра, и тогда будет ясно, что делать дальше. Мужчина лег спиной к огню и быстро уснул.
Дрыгва
1.
Ішоў трэці дзень падарожжа. Сонейка цёпла грэла ў твар, а цяжкі заплечнік ужо амаль не адчуваўся. Ліпень толькі пачынаўся і ранішняя спёка ўжо была звычайнай справай.
Міхась паправіў свой капалюх і паглядзеў на неба.
– Ні хмаркі. Спёкатна сёння будзе. – прамовіў мужчына сам сабе.
Ужо не першы раз той падарожнічаў адзін. Гэта былі яго самыя шчаслівыя імгненні ў жыцці. Павольная хада па лесе яму здавалася дзіўнай таямніцай, асаблівай, ні з чым не параўнальнай інтымнай размовай самім з сабой. У такіх падарожжах Міхась пераносіўся думкамі ў мінулае і сапраўды, яму здавалася, што наўкол не сучаснае яму прастора,а час, калі па беларускім лясам пасвіліся асілкі-туры і мятусіліся хутканогія тарпаны.
Летась Міхась займаўся вывучэннем казацка-сялянскага паўстання, што мела месца быць на тэрыторыі Беларусі ў далёкія 1640-я гады. І паследуючай за ёй вайны з Маскоўскім княствам. Для навукоўца гэныя падзеі былі страшэннай бядой. Яму ўсё жыццё здавалася, што ён вінен у тым як скалася мінулае. Таму, як толькі Міхасю падпісалі водпуск, ён пачаў гатавацца ў падарожжа. Мужчыне карпела думка аб тым, што ёсць магчымась знайсці месцы, дзе засталіся парэшткі такога значнага для яго часу.
Тыднямі Міхась прападаў у дзяржаўным архіве. Добра, што навукоўцам там поўны дазвол і нікому не было справы, чым там займаецца малады чалавек.
А справа была вельмі складаная. Няшмат засталося звестак аб тых падзеях. Але хлопцу нарэшце пашанцавала і ён знайшоў звесткі аб дзеяннях Януша Радзівіла, які быў у той час гетманам Вялікага княства Літоўскага. Міхась перачытаў усё што было звязана з выбітным прадстаўніком магнацкага роду. І зразумеў. Яму трэба ехаць на Піншчыну. Мясцовыя балоты не паддаліся савецкім вар’ятам, што асушылі амаль усе балоты на беларускай зямлі. Дый у гады Другой сусветнай вайны ня шмат чалавечых ног пабыло у тых мясцінах. А цяпер. Што казаць. Цяпер пінскія балоты не самае цікавая мясцовасць. Таму і сумневу не было, што гэта шукаемае месца.
У Міхася быў добры настрой. Ён ужо пераадолеў амаль трыццаць кіламетраў балоцістай мясцовасці. І на мапе, абведенае ім магчымае месца адпачынка войска Януша Радзівіла было ўсё бліжэй.
Сонца ўсё вышэй уздымалася над небасхілам. І лёгкая стома прапанавала зрабіць прыпынак. Міхась прыгледзеўся да вялікага ствала некалі паваленай ветрам сасны і прысеў на яго. І чамусьці яму на ўспамін прыйшлі радкі з Новае Зямлі Якуба Коласа, дзе дзядзька Антось варыў дзецям клёцкі. Усміхнуўшыся сабе ў вусы:
– Вось я, сапраўды, дзядзька-кухар. – Міхась пачаў раскладаць вогнішча. Навуковец меў рацыю. У свае 27 год ён больш пяці год хадзіў у падарожжы. Спачатку ў складзе гурткоў. А апошнія два гады, мужчына хадзіў адзін. Нічога лепшага чым адзінота на прыродзе для яго не існавала. І таму яму не падабалася знаходзіцца на прыродзе з іншымі людзьмі. Яны ўвесь час гаманілі і нават не было ў іх рухах і ўчынках зразумелага Міхасю сэнсу. Ён заўсёды ішоў у падарожжа працаваць. І быў вельмі шчаслівым калі атрымаў афіцыйны дазвол арганізоўваць самастойныя экспедыцыі. Гэтая экспедыцыя была ўжо чацвёртай.
Хутка вогнішча разгарэлася і падарожны з выглядам вопытнага чалавека, гатаваў свой абед. За час падарожжаў, Міхась засвоіў адно, і гэта было найважнейшай справай. Ежа павінна стаяць на першым месцы – усё астатняе трэба адкладваць на пасля.
Падсілкаваўся мужчына грэчневай кашай. Гэта была адной з улюбленай стравай, якая, як не дзіўна, Міхасю ніколі не прыядалася. Але, калі па-праўдзе кажучы, акрамя падарожжаў, больш гэтую кашу ён нідзе і не еў.
За гадзіну навуковец паспеў паесці і прыбраць за сабой. Пасля сябе мужчына заўсёды пакідаў прывал так, што не адразу і зразумееш, што на гэтым месцы нехта садзіўся адпачываць.
Міхась ірваўся далей. Заставалася ўсяго каля 15 кіламетраў да месца прызначэння. І таму ён падбадзёрваў сябе, каб хутчэй скончыць шлях. Бо хоць у ліпені самыя доўгія дзянькі, але ж вечар заўсёды пачынаецца нечакана.
Так адбылося і цяпер. Хутка стала вечарэць. А наперадзе ў навукоўца прасцерлася, як падалося спачатку, невялікае балота. І мужчына адважыўся на яго пераход. Бо абыходзіць багну было вельмі доўга. Тым больш, што дзе нідзе былі купіны, а кій быў заўсёды ў руцэ Міхася. Бяз сумневу ён ўвайшоў у багну і паволі пакрочыў.
Шлях даваўся лёгка. Аднак прыходзілася ўваходзіць у ваду ўсё глыбей і глыбей. Калі багна дайшла да грудзіны, а наперадзе не было бачна цвёрдай зямлі, Міхася ўзяла злосць. Ён палаяўся на сябе. Але што было рабіць? Ісці назад не хацелася, а наперад? Гэтая думка засталася без адказу. І мужчына рушыў наперад.
Нібы знянацку пачалі на небе мільгацець зоркі і Маладзік вызірнуў з-за небасхілу, як спалоханае дзіця. Але падарожны не здаваўся, ён усё крочыў далей. Ужо нават падалося, што пад нагамі пачала адчувацца больш трывалая зямля. Нават старыя сухія ад часу дрэвы зрэдку паўсталі, як вартавыя, сярод дрыгвы.
Міхась ужо ўздыхнуў з палёгкай,што хутка ўжо выйдзе з балота. Але нечакана правая нага страціла апору і мужчына з галавой апусціўся у ваду. Моцнымі рухамі рук у розныя бокі падарожны паспрабаваў выплыць, але гэта было дарма. Зкінуўшы заплечнік, ён змог узняць галаву над багнай і ўдыхнуць паветра. У лёгкіх адчуўся востры боль. І толькі зараз Міхасю стала зразумела, што адбылося. Сітуацыя ў якой апынуўся навуковец была складаная, але галоўнае – ён быў жывы.
– Дзякуй, Божа. – Толькі і змог вымавіць падарожны.
Пад нагамі зноў была цвердая зямля і з кожным крокам вада сыходзіла ніжэй…
Прайшло некалькі хвілін, перш чым Міхась ачуўся. Стомлены, ён ляжаў з заплюшчанымі вачыма і цяжка дыхаў. Міхась правай рукой абмацаў нагрудную кішэню разгрузкі, балазе тамака быў каробак запалак.
Падарожнік цяжка выдыхнуў і прыўзняўся.
– вось жа лайно! Атрасіся... – пачаў лаяцца Міхась. – страціў усе рэчы! І самае галоўнае, карты няма. Так! Не хвалюйся, Міхась, мы выратуемся, – з гэтымі словамі мужчына ўстаў.
Ён быў упэўнены, што без цяжкасцяў выйдзе з гэтай сітуацыі, але спачатку яму трэба было вырашыць бягучыя праблемы. І перш за ўсё трэба было запаліць агонь. Шкада, што і маленькая лапатка, і сякера згубіліся, з інструментаў застаўся толькі адзін нож.
– Нічога, – падбадзёрваў сябе Міхась, – я зладжуся.
Праз пятнаццаць хвілін на беразе балота мільганула святло і мужчына зняў з сябе вопратку і пачаў прыводзіць яе ў парадак.
Сухія галіны хутка згаралі, але навокал было шмат сухіх насаджэнняў невялікіх дрэў. Міхась выбраў самыя тоўстыя дрэвы і лёгка вырваў іх з коранем. Падарожнік склаў вырваныя дрэвы ў вогнішча. Цяпер заставалася толькі дачакацца раніцы, і тады будзе зразумела, што рабіць далей. Мужчына лёг спіной да агню і хутка заснуў.
Спасибо за чтение
Вернуться к книге
