Xalçaaltı Roman

Глава 1

Xalçaaltı Roman

“Məktəb hekayələri toplusundan”

5 «D» sinfində ilk dərsə zəng həmişəki kimi saat 9:30-da çalındı. Amma bu gün həmin zəng Nara üçün həyəcan siqnalı kimi səsləndi.

Hamı sinfə qaçırdı, o isə məktəbin dəhlizinin ortasında dayanıb muzey otağının qapısına baxırdı. Qapıdan iri bir anbar qıfılı asılmışdı. Yanında isə tədris işləri üzrə direktor müavini İradə xanımın əl yazısı ilə bir qeyd vardı:

“Muzey inventarlaşdırma üçün bağlanıb. Giriş qadağandır.”

— İnventarlaşdırma? Daha hansı inventarlaşdırma?! — deyə Nərgiz pıçıldadı və məktəb çantasının qayışını düzəltdi.

Çantasında onun ən qiymətli əşyaları vardı: babasından qalan saat ustası böyüdücü şüşəsi, üç qıfıllı qeyd dəftəri və bir topa qırmızı yun sap.

— İnventarlaşdırmanı avqust ayında aparırlar. İndi isə oktyabrdır. Dünən muzey dərsdənkənar məşğələlərin cədvəlində idi. Bu gün isə yoxdur. Bağlanıb. Bu artıq birinci qəribəlikdir.

Böyük tənəffüsdə Nərgiz tarix müəlliməsi və sinif rəhbəri Səadət Rəfatovna­nın yanına yaxınlaşdı. Müəllimə pəncərənin yanında çay içir və uzaqda görünən Alov qüllələrinə əsəbi şəkildə baxırdı.

— Səadət Rəfatovna, bizim muzeyə nə olub? Niyə “İnventarlaşdırma üçün bağlanıb” yazılıb? — deyə Nara mümkün qədər sakit səslə soruşdu.

Səadət Rəfatovna diksindi və çayı nəlbəkiyə dağıtdı.

— A, Nərgiz… Heç nə olmayıb. İtib… yəni, bir eksponatı yoxlayırıq. Köhnə xalçadır. Bəlkə də bərpa üçün aparıblar. Sən get yeməkxanaya, bir az yemək ye, qızım.

İtib.

O, “itib” dedi. Sonra sözünü dəyişdi.

İkinci qəribəlik, — Nərgiz qeyd dəftərində işarələdi və müəllimənin məsləhət gördüyü kimi ikinci mərtəbədəki məktəb yeməkxanasına getdi.

Bu gün pendirli xaçapuri gətirilən gün idi. Onun ən sevdiyi təam.

---

Dərslərdən sonra Nərgiz evə getmədi. Dəhlizin sonundakı sütunun arxasında gizlənib gözləməyə başladı.

Məktəb sakitləşdi.

Xadimə Raya xala vedrə ilə yanından keçdi və “bu uşaqlar niyə hər şeyə burunlarını soxurlar?” deyə mızıldandı. Muzeyin açarı onun belində cingildəyirdi.

Raya xala müəllimlər otağında gözdən itəndə Nərgiz barmaqlarının ucunda qapıya yaxınlaşdı.

Qıfıl nəhəng və köhnə idi.

Baba ona öyrətmişdi ki, köhnə qıfılların xarakteri olur.

Və sirləri.

Nərgiz çantasından iki nazik sancaq çıxardı və ətrafa baxaraq qıfılı açmağa başladı.

Çıqq!

Qıfıl məktəblinin inadına tab gətirməyib açıldı.

Gənc detektivin №1 qaydası: böyüklər “olmaz” deyirlərsə, deməli, orada ən maraqlı şey var.

Muzey otağında toz və köhnə kitab qoxusu vardı. Nərgiz cib fənərini yandırdı.

İçərisində İçərişəhərdən gətirilmiş gil küplər, neft buruqlarının fotoşəkilləri, Qız qalasının maketi olan rəflər vardı.

Hər şey yerində idi.

Birindən başqa.

Uzaq divarda, Heydər Əliyevin portreti ilə İpək Yolunun xəritəsinin arasında boş düzbucaqlı sahə görünürdü.

Ətrafındakı açıq rəngli divar kağızı günəşdən solmuşdu.

Ortada isə tək bir dəmir qarmaq vardı.

Onun altında, yerdə isə…

qırmızı yun sap.

Qalın, ikiqat burulmuşdu.

Nərgiz çantasını eşələdi, pinsetini çıxardı və sapı ucundan ehtiyatla götürərək bej rəngli kətan kisəyə qoydu.

Sapın ucunun yanmış olduğunu gördü.

Sanki açılmasın deyə ucunu yandırmışdılar.

Nərgiz qeyd dəftərini çıxardı və növbəti qeydi etdi:

“İstintaq sübutu №1: qırmızı sap, yanmış ucu. Boş divarın altında tapılıb. 13:25.”

O, eksponatın təsvirinin yazıldığı stendə yaxınlaşdı.

Lövhə yerində idi.

Eksponat isə yox idi.

Solğun hərflərlə yazılmışdı:

“‘Xəzər üzərində gecə səması’ xalçası. XIX əsr. Xeyriyyəçi ailəsinin hədiyyəsi. Xalçanın naxışında mənası hələ açılmamış simvollar vardır.”

Nərgiz istehza ilə burnunu çəkdi.

— “Mənası açılmayıb”. Böyüklər düşünmək istəməyəndə belə deyirlər.

Barmağını lövhənin üstündə gəzdirdi.

Toz yox idi.

Deməli, lövhəni yaxınlarda təmizləmişdilər.

Amma qarmaq toz içində idi.

Deməli, xalçanı çoxdan götürmüşdülər.

Bəs onda muzey niyə yalnız bu gün bağlanmışdı?

Yoxsa kimsə qəsdən lövhəni təmizləmişdi?

Üçüncü və ən böyük qəribəlik.

Bu anda qapı cırıltı ilə açıldı.

Nərgiz dərhal rəfin arxasına sıçrayıb nəfəsini saxladı.

Muzeyə tədris işləri üzrə direktor müavinləri Sona Nizamovna, Bahar Səmədova və onların arxasınca məktəbin direktoru Faina İmmanuilovna daxil oldular.

Direktorun əlində üzərində “Arxiv” yazılmış qovluq vardı.

— Biz polisə xəbər verə bilmərik, — direktor pıçıltı ilə dedi. — Başa düşürsünüz, hansı qalmaqal qopar? Məktəb muzeyi və bizdə oğurluq! Valideynlər bizi yerimizdəcə parça-parça edərlər.

— Amma xalça itib! — direktor müavini də pıçıltı ilə cavab verdi. — Bəs soruşsalar? O London komissiyası birigün Bakıya gəlir! Onlar məhz xalçaya baxmağa gəlirlər!

— Deyərik ki, bərpadadır. Nə desək deyərik! Əsas odur ki, uşaqlardan heç kim xəbər tutmasın. Xüsusilə o… adı nə idi… Nərgiz. Həmişə bel çantası ilə gəzən qız.

Nərgiz özünü ələ verməmək üçün dodağını dişlədi.

Deməli, xalça “bərpada” deyildi.

O, yoxa çıxmışdı.

Və onun haqqında Londondan gələn hansısa komissiya bilirdi.

Üstəlik, Nərgiz özü də problem hesab olunurdu.

Direktorla müavin yenidən qapını bağlayıb çöldən qıfılladılar.

Nərgiz gizləndiyi yerdən çıxdı.

Ürəyi az qala boğazında döyünürdü.

Bir daha boş divara baxdı.

Sonra əlindəki sapa.

Sonra isə lövhəyə.

“Naxışında mənası açılmamış simvollar vardır.”

“London komissiyası məhz ona baxmağa gəlir.”

Nərgizin beynində hər şey pazl kimi birləşdi.

Bu, adi köhnə xalça deyildi.

Bu, sirli xalça idi.

Və kimsə London komissiyasının onu görməsini, bəlkə də Böyük Britaniyaya aparmasını istəmirdi.

O, fənəri qarmağın altındakı yerə tutdu.

Tozun içində, demək olar ki, görünməyən başqa bir şey vardı.

Balaca, yanmış kağız parçası.

Nərgiz onu pinsetlə götürüb gödəkçəsinin cibinə qoydu.

Kağız parçasında ingiliscə bir sözün son hissəsi görünürdü:

“…EYE”

Qalan hissə yanmışdı.

Və Nərgizin ağlına bir fikir gəldi!

Eye — göz deməkdir.

London Eye.

Bakıda isə buna bəzən Şeytan çarxı da deyirdilər.

Nərgiz çantasını bağladı.

Onun yeni işi — “Olmayan eksponat” işi — rəsmi olaraq açılmışdı.

Və bu sirr xalçasına ilk ilməni artıq o atmışdı.

Sabah kitabxanaya gedəcəkdi.

İki şeyi öyrənmək lazım idi:

Bu xalçanı hansı xeyriyyəçi ailəsi bağışlamışdı?

Və London Eye-nin bununla nə əlaqəsi vardı?

Həmçinin böyüklər niyə bir böyüdücü şüşəsi olan altıncı sinif şagirdindən bu qədər qorxurdular?

---

Qapıya tərəf yönələn Nara qəflətən yerində donub qaldı.

Axı o, qıfılı açmışdı!

Qıfıl hələ də qapının dəstəyindən asılmış vəziyyətdə idi.

Direktor və müavinlər isə bunu görməmişdilər.

Onlar sadəcə içəri girmiş, danışmış və çıxmışdılar.

Qapı bağlandı.

Çıqq.

Deməli, onu çöldən bağlamışdılar.

Bəs indi özü necə çıxacaqdı?

Muzey ikinci mərtəbədə yerləşirdi!

— Taaak, Nara, özünü ələ al. Sən ağıllı qızsan və bundan da çətin vəziyyətlərdən çıxmısan, — deyə məktəbli qız öz-özünə düşündü.

Nara yavaş-yavaş çevrildi.

Muzey otağı alaqaranlıqda tamam başqa cür görünürdü.

Qız qalasının maketi uzun, əyri kölgə salmışdı.

İçərişəhərin gil küpləri boş ağızlarını açıb sanki ona gülümsəyirdi.

Xalçanın asıldığı boş divar isə indi nəhəng bir ağıza bənzəyirdi.

Sanki onu udmuşdu.

Deməli, muzey ikinci mərtəbədə idi və pəncərələri hələ sovet dövründən dəmir barmaqlıqlarla qorunurdu.

Hətta babası bütün istəyilə onları sancaqla aça bilməzdi.

“Taaak, Nara, özünü ələ al. Sən ağıllı qızsan və bundan da çətin vəziyyətlərdən çıxmısan”, — deyə o, yenidən ucadan təkrarladı.

Səsi boş muzeydə incə və qorxmuş səslə əks-səda verdi.

Gənc detektivin №2 qaydası:

Panikaya düşmək istintaqın ən böyük düşmənidir.

Dərindən nəfəs aldı.

Toz, köhnə kitablar və daha bir şeyin qoxusu gəlirdi…

Yanıq qoxusu?

Bəli.

Dəqiq.

Gödəkçəsinin cibindəki “…EYE” yazılı yanmış kağız parçasından gəlirdi.

Nara yenidən yerə oturub kürəyini rəfə söykədi və çantasını açdı.

— Görək nəyimiz var.

Böyüdücü şüşə.

Qeyd dəftəri.

Qırmızı sap.

Pinset.

Fənər.

Sancaq.

Və telefon.

Telefon!

— Düzdür! Mən Arifə yaza bilərəm. O, həmişə olduğu kimi nə etməli olduğumu deyər. Ya da atasının maşını ilə gəlib məni aparar, — deyə qız artıq bir qədər şən halda düşündü və sinif yoldaşına mesaj yazmağa başladı.

Arif Babayev birinci sinifdən bəri onunla eyni partada otururdu.

Məktəbin ən yaxşı şagirdi idi və Nərgizin çantasına gülməyən yeganə insan idi.

— Hər dahinin öz qəribəliyi var, — deyər və onun öz əl işi olan periskopunu düzəltməsinə kömək edərdi.

Nara nömrəni yığdı.

Uzun-uzadı siqnallar gəldi.

Bir.

İki.

Üç.

— Götür də, Arif. Sən həmişə telefona cavab verirsən.

“Abonent müvəqqəti olaraq əlçatmazdır.”

Nara ekrana baxdı.

Şəbəkənin yalnız bir çubuğu vardı.

Əlbəttə.

Muzey məktəbin ən qədim qanadında yerləşirdi.

Burada hətta keçən il parolunu sındırdığı müəllimlər otağının Wi-Fi şəbəkəsi də tutmurdu.

— Əla. Sadəcə möhtəşəm. Sübutlarla birlikdə muzeydə ilişib qalmışam, üstəlik əlaqə də yoxdur, — deyə Nara mızıldandı.

O ayağa qalxıb pəncərəyə yaxınlaşdı.

Barmaqlıqların arasından məktəbin həyəti görünürdü.

Artıq hava qaralmışdı.

Alov qüllələri yanır, onların odlu dilləri qarşıdakı binaların pəncərələrində əks olunurdu.

Mühafizəçi Faiq əmi darvazanı bağlayırdı.

Hər şey bitmişdi.

Məktəb rəsmi olaraq boşalmışdı.

Deməli, səhərə qədər heç kim onun yoxluğundan xəbər tutmayacaqdı.

Anası onun sinif yoldaşının evində qaldığını düşünür və gecəyə qədər xəstəxanada növbə çəkirdi.

Atası isə Almaniyada ezamiyyətdə idi…

Nara yenidən rəfin yanına qayıtdı və yanmış sapı ilə kağız parçasını əlinə aldı.

“…EYE”.

London Eye.

Bəs əgər…

O, böyüdücü şüşəni divardakı qarmağa yaxınlaşdırdı.

Ətrafındakı tozda cızıqlar vardı.

Təzə cızıqlar.

Sanki xalçanı tələsik çıxarmışdılar.

Nara fənəri başqa bucaqdan tutdu.

Xalçanın asıldığı solğun divar kağızının üzərində zəif izlər qalmışdı.

Tünd nöqtələr.

Onlar qəribə və Nərgizin tanımadığı bir naxış əmələ gətirirdi.

Nərgizin ürəyi daha sürətlə döyünməyə başladı.

Bunlar sadəcə mismar izləri deyildi.

Bu, xəritə idi.

Kor insanlar üçün toxunma xəritələrinə bənzər nöqtəli xəritə.

O, qeyd dəftərini çıxarıb nöqtələri sürətlə köçürməyə başladı və onları saydı.

Yuxarıda on iki nöqtə.

Aşağıda yeddi.

Ortada isə bir böyük nöqtə.

Bu anda dəhlizdən addım səsləri eşidildi.

Ağır, sürünən addımlar.

Nara dərhal fənəri söndürüb Qız qalasının maketinin arxasına sığındı.

Qapı tərpəndi.

Bir dəfə.

Sonra ikinci dəfə.

Kimsə qıfılı yoxlayırdı.

— Faiq əmi, — deyə Nara düşündü.

Mühafizəçi həmişə saat doqquzda məktəbi yoxlayırdı.

Naməlum adam qapının yanında bir müddət dayandı və uzaqlaşdı.

Nara dərindən nəfəs aldı.

Amma tez sevinmişdi.

Çünki addımlar yenidən geri qayıtdı.

Bu dəfə açar dəliyində açarın sürtünmə səsi eşidildi.

İndi onu tapacaqdılar.

Danlayacaqdılar.

Anasına zəng edəcəkdilər.

Muzeyə yaxınlaşmağı qadağan edəcəkdilər.

Və “Olmayan eksponat” işi başlamamış bitəcəkdi.

Düşün, Nara, düşün!

Baxışları pəncərəyə sataşdı.

Barmaqlıqlar.

Köhnə.

Bəs əgər…

Baba demişdi ki, köhnə məktəblərdə barmaqlıqların boltları iç tərəfdən bərkidilirdi.

Yanğın zamanı onları sındırmaq mümkün olsun deyə.

Nara ən yaxın pəncərəyə qaçdı.

Doğrudan da!

Çərçivənin küncündə, ağ boya qatının altında dörd nəhəng boltun başı görünürdü.

Çantasında babasının multitulu vardı.

Köhnə, ağır və saysız-hesabsız ucluqları olan alət.

Əlləri titrəyə-titrəyə uyğun vinti axtardı.

Birinci bolt narahatedici cırıltı ilə boşaldı.

İkinci.

Üçüncü boltun üzərində işləyərkən açar qıfılda fırlandı və qapı açılmağa başladı.

— Kim var orada? — deyə Faiq əminin səsi eşidildi.

Dördüncü bolt!

Nara bütün gücü ilə yükləndi.

Bolt xırtı ilə yerindən çıxdı.

Barmaqlıq artıq güclə yerində dayanırdı.

Nara onu itələdi.

Barmaqlıq gurultu ilə çölə düşüb pəncərənin altındakı kolluğa yuvarlandı.

— Ey! Dayan! — deyə mühafizəçi qışqırdı.

Amma Nara artıq onu eşitmirdi.

Məktəb çantasını pəncərədən çölə atdı, özü də pəncərədən çıxdı və aşağı baxdı.

İkinci mərtəbə.

Hündür idi.

Pəncərənin altında sıx yasəmən kolları vardı.

— Bağışlayın, ata… ana… — deyə Nara pıçıldadı və özünü aşağı atdı.

Yasəmən budaqları onun ağırlığı altında xışıldadı, üzünə və əllərinə toxundu.

Kola düşəndən sonra məktəbli qız atasının nadir hallarda keçirdiyi cüdo məşqlərində öyrətdiyi kimi yuvarlandı və dərhal ayağa qalxdı.

İkinci mərtəbənin pəncərəsində Faiq əminin heyrətə gəlmiş üzü göründü.

Nara çantasını götürüb məktəbin həyətindən qaçdı.

İdman meydançasının arxasındakı hasarın deşiyinə tərəf.

Bütün şagirdlərin bildiyi, amma heç bir müəllimin bilmədiyi o deşiyə.

Küçəyə çıxandan və iki məhəllə qaçandan sonra dayanıb nəfəsini dərdi.

Ürəyi qabırğalarına çırpılırdı.

Dizində sıyrıq, yanağında budaqdan cızıq vardı.

Amma əlində çantasını möhkəm sıxmışdı.

İçində isə sübutlar vardı.

Telefon titrədi.

Arifdən on beş buraxılmış zəng.

Sonra mesaj gəldi:

“Nara, sən haradasan?! Atam dedi ki, mühafizəçi ona zəng edib və sənin məktəbin pəncərəsindən tullandığını görüb! Sən ağlını itirmisən?! Mən gəlirəm, geolokasiyanı göndər!”

Nara gülümsədi.

Deməli, o, həqiqətən də ən yaxşı dost idi.

Tezliklə yerləşdiyi nöqtəni göndərdi və əlavə etdi:

“Sağam. Hər şey qaydasındadır. Məndə iş var. Fəvvarələr meydanındakı restoranda görüşək. Noutbukunu da gətir.”

İyirmi dəqiqə sonra Arifin atasının qara yolsuzluq avtomobili restoranın qarşısında dayandı.

Arif maşın tam dayanmamış qapını açıb çölə atıldı.

— Sən normalsan?! — salam əvəzinə qışqırdı. — Mühafizəçi səni axtarır! Direktora artıq xəbər verilib! Başa düşürsən ki, səni məktəbdən xaric edə bilərlər?!

— Xaric etməyəcəklər, — Nara sakitcə dedi və çamadanını açdı. — Bax, məndə nə var.

O, başına gələn hər şeyi Arifə danışdı.

Bağlanmış muzeyi.

Eşitdiyi söhbəti.

Qırmızı sapı.

“…EYE” yazılı kağız parçasını.

Divardakı nöqtəli xəritəni.

Arif səssizcə qulaq asdı.

Sözünü kəsmədi.

Nara danışıb qurtaranda isə fit çaldı.

— London komissiyası. London Eye. Bu, Londondakı dönmə çarxıdır. Mən keçən il valideynlərimlə orada olmuşam.

— Bilirəm, — Nara başını tərpətdi. — Ona görə də sənin noutbukuna ehtiyacım var. Biz bunların arasında əlaqə tapmalıyıq.

Onlar skamyada oturdular.

Arif noutbuku açdı.

— Yaxşı, nə axtarırıq?

— “Xəzər üzərində gecə səması” xalçası. XIX əsr. Xeyriyyəçi ailəsinin hədiyyəsi.

Axtarışın nəticəsi sıfır oldu.

Heç nə.

Sanki belə xalça heç vaxt mövcud olmayıb.

— Amma bu mümkün deyil! — Nara təslim olmadı. — Oktyabr ayında Bakıya gələn London incəsənət komissiyasını axtar.

Arif klaviaturada yazmağa başladı.

— Tapdım! Britaniya-Azərbaycan Mədəniyyət Fondu. Sabah Bakıya nümayəndə heyəti gəlir. “İpək yolu: Xəzərdən Temzaya” sərgisində nümayiş etdiriləcək eksponatları qiymətləndirəcəklər. Sərgi Britaniya Muzeyində keçiriləcək. Baş ekspert — Ledi Tətçer.

— “Xəzərdən Temzaya”, — Nara təkrarladı. — Divardakı naxış kimi. Yuxarıda on iki, aşağıda yeddi nöqtə. On iki… yeddi…

— Saat qurşaqları! — Arif qəfildən qışqırdı. — Bakı ilə London arasında üç saat fərq var. Amma uçuş…

— Yox, — Nara onun sözünü kəsdi.

O, noutbuk ekranında Ledi Elizabet Tətçerin fotoşəklinə baxırdı.

London Eye-nin qarşısında dayanmış, sərt görünüşlü, saçları ağarmış qadın.

— Bürclər. On iki zodiak bürcü. Yeddi isə… Yeddi bacı. Pleyadalar.

Arif ona baxdı.

— Səncə, xalçanın üzərində ulduz xəritəsi var?

— Əminəm.

Nara nöqtələri çəkdiyi qeyd dəftərini çıxardı.

— Bax. Ortadakı böyük nöqtə Qütb ulduzu ola bilər. Ondan isə…

O, cümləsini tamamlamadı.

Arifin telefonu zəng çaldı.

Nömrə gizli idi.

Arif səsgücləndiricini qoşdu.

— Nərgiz Nasrulla? — kişi səsi eşidildi.

Azərbaycanca danışırdı, amma yüngül aksenti vardı.

Nara üşüdü.

O, onun adını haradan bilirdi?

— Kimsiniz? — qız səsinin titrəməməsinə çalışaraq soruşdu.

— Bunun əhəmiyyəti yoxdur. Əhəmiyyətli olan çantanda olanlardır. Sən sənə aid olmayan şeyi götürmüsən. Sapı və kağızı yerinə qaytar. Sabah saat onda. Muzeydə. Və bu anlaşılmazlığı unudarıq.

Qısa bir sükut oldu.

— Əks halda ananın xəstəxanada özünü çox narahat hiss etməsinə səbəb olarsan. Sabah onun çətin əməliyyatı var, elə deyilmi?

Əlaqə kəsildi.

Nara telefona baxdı.

Əlləri buz kimi olmuşdu.

Onlar anasını tanıyırdılar.

— Nara… — Arif asta səslə səsləndi.

— Onlar anam haqqında bilirlər, — Nara pıçıldadı. — Haradan?

Arif noutbuku bağladı.

Üzü ciddiləşdi.

— Deməli, bu, sadəcə xalça oğurluğu deyil. Bu, daha böyük bir şeydir. Və təhlükəlidir. Bəlkə böyüklərə deyək? Atama? O…

— Xeyr! — Nara kəskin şəkildə cavab verdi. — Direktor və müavinlər artıq bu işə qarışıblar. Onlar yoxa çıxan xalçanı gizlətmək istəyirdilər. Biz kimə etibar edə bilərik? Yalnız bir-birimizə.

Gənc detektivin qaydası:

Yalnız özünə və tərəfdaşına güvən.

O, Alov qüllələrinə baxdı.

Onlar gecənin içində üç nəhəng mayak kimi yanırdı.

— Sübutları qaytarmayacağıq, — Nara qətiyyətlə dedi. — Xalçanı tapacağıq. Və öyrənəcəyik ki, onu niyə London da, Bakı da axtarır.

— Amma biz cəmi iki nəfərik. Altıncı sinif şagirdiyik, — Arif başını yellədi.

Nara gülümsədi.

Axşamdan bəri ilk dəfə ürəkdən gülümsəyirdi.

— Məhz buna görə. İki altıncı sinif şagirdinin böyüklərin yüz ildir aça bilmədiyi sirri çözə biləcəyini kim düşünər? Onlar bizi kiçik görürlər. Əsas səhvləri də budur.

O, çamadanından qırmızı sapı çıxarıb böyüdücü şüşədən ona baxdı.

Fəvvarələr meydanının işığında sap artıq adi yun sapına bənzəmirdi.

Sanki Qız qalasından birbaşa Big-Benə gedən bir tel idi.

— Sabah, — Nara dedi. — Sabah Axundov adına kitabxanaya gedirik. Xeyriyyəçi ailəsi haqqında və “Xəzər üzərində gecə səması” xalçası barədə hər şeyi araşdıracağıq.

— Bəs bizi orada gözləsələr? — Arif soruşdu.

— Deməli, doğru yoldayıq, — Nara cavab verdi və çantasını bağladı.

Bakı üzərində gecə ulduzlarla dolu idi.

Və haradasa, həmin ulduzların arasında cavab gizlənmişdi.

Bir qırmızı sapdan və məktəb muzeyindəki boş divardan başlayan cavab.

Şəhərin o biri başında, Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda isə Londondan gələn təyyarə yerə endi.

Ledi Elizabet Tətçer trapdan düşüb onu qarşılayan avtomobilə tərəf baxdı.

— Tezliklə, — deyə o, ingiliscə pıçıldadı. — Tezliklə hər şey öz yerini tapacaq.

Onlardan heç biri hələ bilmirdi ki, bu oyunun əsas fiquru onlar deyil.

Çantalı və böyüdücü şüşəli bir qız idi.

O, indi gecə Bakısı ilə evə gedirdi.

Sabah isə sadiq dostu və sinif yoldaşı ilə birlikdə ilk həqiqi araşdırmasına başlayacaqdı.

---

Ertəsi gün Nara üçün səhər zəngli saatla başlamadı.

Qapının zəngi ilə başladı.

Qapının qarşısında Faiq əmi dayanmışdı.

Mühafizəçi.

Əlində isə onun babasının multitulu vardı.

— Unutmuşdun, — deyib aləti ona uzatdı.

Üzü daş kimi sərt idi.

Nara üşüdü.

İndi hər şey başlayacaq.

— Faiq əmi, mən…

— Sənin baban yaxşı adam idi, — deyə kişi onun sözünü kəsdi. — Bir dəfə saatımı təmir etmişdi. Pul almadan. Mən direktora dedim ki, barmaqlıq öz-özünə düşüb. Köhnəlikdən. Başa düşdün?

Nara minnətdarlıqla başını tərpətdi.

— Başa düşdüm. Çox sağ olun.

— Dəyməz. Və Nara…

Faiq əmi bir anlıq susdu.

— Ehtiyatlı ol. Muzeydə çoxdan bəri nəsə düz getmir. Xalçadan da əvvəl.

O, cavab gözləmədən dönüb getdi.

Gənc detektivin №4 qaydası:

Həmişə gözlənilməz müttəfiqlərin olur.

---

Bir saat sonra Nara ilə Arif artıq Axundov adına kitabxananın oxu zalında oturmuşdular.

Qarşılarında 1897-ci ilə aid “Bakinski raboçi” qəzetlərinin tozlu cildləri vardı.

— Xeyriyyəçi ailəsini axtarırıq, — Nara xüsusi əlcəklərlə səhifələri çevirərək əmr verdi. — Xalçanı bağışlayanları.

— Tapdım! — Arif barmağını bir məqalənin üzərinə qoydu. — Burada yazılıb.

O oxumağa başladı:

— “Məşhur neft sənayeçisi və xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev əl işi olan ‘Gecə səması’ xalçasını Şəhər Muzeyinə hədiyyə etmişdir. Xalçanın unikallığı ondadır ki, onun naxışı 1842-ci ilin yaz gecə-gündüz bərabərliyi günündə Xəzər üzərindəki ulduzların düzülüşünü təkrarlayır. Rəvayətə görə, xalça Bakıdan olan sevgilisi üçün ingilis lordunun sifarişi ilə toxunmuşdur.”

Nara ilə Arif bir-birlərinə baxdılar.

— İngilis lordu… — Nara pıçıldadı. — Londonun səbəbi budur.

— Davamını oxu, — Arif qəzetə yaxınlaşdı.

Arif oxumağa davam etdi:

— “Lord Edvard Hempşip Şərqə səyahəti zamanı Bakıdan heyran olmuş səyyah və həvəskar astronom idi. O, yerli ustalara Xəzər üzərində göy üzünün xəritəsi olacaq xalça sifariş etmişdi. Xalça onun Bakı bəyi qızı ilə tanış olduğu gecənin ulduz xəritəsini əks etdirməli idi. Qızın faciəli və müəmmalı ölümündən sonra lord İngiltərəyə qayıtmış və xalçanı şəhərə vəsiyyət etmişdi. Tağıyevlər ailəsi xalçanı bir müddət ailə yadigarı kimi qorumuş, sonra isə muzeyə bağışlamışdı.”

— Bəylə qızı ilə tanış olub, — Nara təkrarladı. — Romantik hekayədir. Amma buna görə niyə mənim anamı təhdid edirlər?

— Bəlkə məsələ romantikada deyil. Ulduzlardadır, — Arif noutbuku açdı. — Bax. 1842-ci ilin yaz gecə-gündüz bərabərliyi. Bakı üzərindəki ulduzların düzülüşü.

Ekranda ulduzlu səma xəritəsi göründü.

Nara muzeydəki nöqtələri çəkdiyi dəftərini çıxardı.

Yuxarıda on iki.

Aşağıda yeddi.

Ortada bir nöqtə.

— Üst-üstə qoyuruq, — deyə Nara əmr etdi.

Arif Naranın rəsmini çəkib kompüter qrafik proqramında ulduz xəritəsinin üzərinə yerləşdirdi.

— Üst-üstə düşür! — deyə heyrətlə nəfəsini dərdi. — On iki — zodiak bürcləridir. Yeddi — Pleyadalar, Yeddi Bacıdır. Bəs mərkəzdəki…

— Qütb ulduzu, — Nara tamamladı. — Xalça xəritədir. Amma nəyin xəritəsi? Və nə üçün?

Bu anda onların masasının yanına kitabxanaçı yaxınlaşdı.

Eynəkli, yaşlı qadın idi.

— Tağıyevlə maraqlanırsınız, uşaqlar? — deyə yumşaq səslə soruşdu. — Yoxsa xalça ilə?

Nara gərildi.

— Xalça ilə.

Kitabxanaçı gülümsədi.

— Mənim nənəm Tağıyevlərin evində xadimə işləyib. O danışırdı ki, həmin xalça adi xalça deyilmiş. Deyilənə görə, lord Hempşip naxışların içində sevgilisi üçün gizlətdiyi xəzinənin yerini şifrələyib.

— Hansı xəzinə? — Arif soruşdu.

— Heç kim bilmirdi. Bəziləri almaz deyirdi. Başqaları sənədlər. Amma üçüncülər…

Qadın səsini alçaltdı.

— Üçüncülər deyirdilər ki, orada sübut var.

— Nəyin sübutu?

— Hempşip nəslinin Bakı neftinə hüququnun olduğunu sübut edən sənəd.

Nara və Arif donub qaldılar.

— Neft? — Arif təəccüblə soruşdu.

— 1842-ci il, — kitabxanaçı başını tərpətdi. — O vaxt neft artıq məlum idi. Lord Hempşip təkcə astronom deyildi. O, Kraliça Viktoriyanın Şərq məsələləri üzrə məsləhətçisi idi. Başa düşürsünüz?

Onlar başa düşürdülər.

Tarix dərslərini xatırlayırdılar.

Əgər 1842-ci ildə ingilis lordu Bakıda böyük neft yatağının yerini tapıb sənədləşdirmişdisə, onun nəsilləri bu gün milyardlarla pul tələb edə bilərdilər.

— Bəs London Eye? — Nara soruşdu.

— Bunu, balaca qız, Ledi Elizabet Tətçerdən soruşarsınız, — kitabxanaçı eynəyini düzəltdi. — O, lord Hempşipin birbaşa nəvəsidir. Həm də “Britaniya-Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun” sədridir. Bu gün onların mətbuat konfransı “Four Seasons” otelində saat 15:00-da keçiriləcək.

Saat 13:40 idi.

— Qaçırıq, — Nara qeyd dəftərini bağladı.

---

“Four Seasons” otelinə avtobusla çatdılar.

Girişdə jurnalistlər toplaşmışdı.

Nara Arifi və çantasını arxasınca sürüyərək irəli keçdi.

Zalda Ledi Elizabet Tətçer müsahibə verirdi.

— …Biz eksponatın yoxa çıxmasından son dərəcə narahatıq, — deyə o qüsursuz britaniya aksenti ilə danışırdı. — “Gecə səması” xalçası ümumi mədəni irsimizin bir hissəsidir. Ümid edirik ki, Azərbaycan hakimiyyəti onun axtarışı üçün bütün səylərini göstərəcək. Axı xalça Britaniya Muzeyindəki sərgimiz üçün lazımdır.

— Sərgi üçün, yoxsa neft üçün? — Nara ucadan soruşdu.

Hamı ona tərəf çevrildi.

Jurnalistlər kameralarını qıza yönəltdilər.

Ledi Elizabet yavaşca döndü.

Soyuq, mavi gözləri Naranın gözləri ilə qarşılaşdı.

— Bağışlayın, siz kimsiniz, gənc miss?

— Nərgiz Nasrulla. 6 «D» sinfinin şagirdiyəm. Və mən xalçanın niyə yoxa çıxdığını bilirəm.

Zal susdu.

— Və niyə? — Ledi sakit səslə soruşdu. Səsində təəccüb yox idi.

Yalnız maraq vardı.

— Çünki onun üzərindəki naxış xəritədir, — Nara hamının eşidəcəyi səslə dedi. — 1842-ci ilin yaz gecə-gündüz bərabərliyi günündə Xəzər üzərindəki ulduzlu səmanın xəritəsi. Bu xəritə sizin əcdadınız Lord Hempşipin gizlətdiyi sənədə aparır. Neft yatağına dair sənədə.

Zalda səs-küy yarandı.

Jurnalistlər dəftərlərinə nəsə yazmağa başladılar.

Ledi Elizabet incə şəkildə, yalnız dodaqları ilə gülümsədi.

— Azərbaycanlı məktəblilərin necə də zəngin fantaziyası var. Qorxuram ki, siz macəra romanlarını həddindən artıq çox oxumusunuz. Xalça sadəcə sənət əsəridir.

— Onda fondunuzun “sadəcə sənət əsəri” olan xalçaya nə üçün bu qədər ehtiyacı var? — Arif sözə qarışdı. — Və Naranın anasını niyə təhdid etdiniz?

Ledi Elizabetin üzündəki təbəssüm yox oldu.

— Mən nədən danışdığınızı anlamıram, oğlan.

— Mən anlayıram, — izdihamın arasından bir səs gəldi.

Hamı kənara çəkildi.

Məktəbin direktoru irəli çıxdı.

Onun arxasında direktor müavinləri Sona Nizamovna, Sona Mirzoyeva və Bahar Səmədova vardı.

— Biz hər şeyi eşitdik, — direktor dedi. Üzü qəzəbdən, yaxud utancdan qızarmışdı. — Ledi Tətçer, polis artıq yoldadır. Gecə muzeydə siqnalizasiya işə düşüb. Bizim söndürdüyümüz sistem yox. Gizli sistem. Onu hələ Tağıyev özü quraşdırmışdı. Biz gecə divarın arxasındakı gizli yeri açmağa çalışan şəxsi tapdıq.

O, əlini yellədi.

İki polis qara geyimli bir kişini içəri gətirdi.

Kişinin əlində həmin yanmış qırmızı sapın ucu vardı.

Ledi Elizabetin üzündə heç bir dəyişiklik olmadı.

— Mənim iştirakımı sübut edə bilməzsiniz. Bunlar sadəcə uşaqların sözləridir.

— Təkcə onların sözləri deyil, — Nara çamadanını açdı və telefonunu çıxardı. — Dünənki təhdid zəngini yazmışam. Bir də məndə bu var.

O, “…EYE” yazılı kağız parçasını qaldırdı.

— Bu, London Eye deyil. Yəni, bir tərəfdən odur. Amma ilk növbədə bu, damğadır. Hempşip emalatxanasının damğası. O, bütün xəritələrini bu damğa ilə işarələyirdi. Mən bunu bu səhər internetdə tapmışam.

Nara Arifə baxdı.

Arif noutbuku qaldırdı.

Ekranda eyni damğanın olduğu başqa bir sənədin fotosu görünürdü.

— Siz xalçanı axtarmırdınız, Ledi Tətçer. Siz əcdadınızın xalçaya toxuduğu xəritəni axtarırdınız. Xalça sizdən əvvəl oğurlandığını başa düşəndə isə bizi qorxutmağa qərar verdiniz ki, məsələni araşdırmayaq.

Bu anda zala daha iki nəfər daxil oldu.

Kostyumlu kişi və əlində qovluq olan qadın.

— Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi, — kişi özünü təqdim etdi. — Ledi Tətçer, “Gecə səması” xalçası bir saat əvvəl tapılıb. O, muzeyin keçmiş əməkdaşlarından birinin şəxsi kolleksiyasında saxlanılırmış. Həmin şəxsi siz satın almışdınız.

O, qovluğu açdı.

— Ekspertlərimiz arxivi araşdırdılar. Lord Hempşip həqiqətən aşiq olmuşdu. Və həqiqətən xəzinə gizlətmişdi. Amma bu, neft sənədləri deyildi.

Kişi bir sənəd çıxardı.

— Bu, məktub idi. Onun sevgilisi, bəy qızı Xurşud-banu üçün yazdığı vida məktubu.

Nara və Arif susdular.

— O, qızın qızdırmadan öldüyünü öyrəndik, — kişi davam etdi. — Məktubda isə onun Bakı və ulduzlar haqqında yazdığı son şeir var idi. Lord Hempşip vəsiyyət etmişdi ki, bu məktub yalnız Bakı ilə London yenidən dost olduqda tapılsın. İpək Yolunun üzərində yerləşən iki şəhər kimi.

Ledi Elizabet ilk dəfə gözlərini aşağı saldı.

— Bəs neft? — Arif asta səslə soruşdu.

Nazirliyin nümayəndəsi gülümsədi.

— Neftə gəldikdə isə… Lord Hempşip həqiqətən neft yatağını tapmışdı. Və həmin məktubda yazmışdı ki, bu yatağı Bakı şəhərinə hədiyyə edir. Əbədi sevgi nişanəsi kimi.

Kişi Ledi Tətçerə baxdı.

— Deməli, Ledi Tətçer, sizin əcdadınız düşündüyünüzdən daha nəcib insan imiş.

Polislər Ledi Elizabetə yaxınlaşdılar.

— Siz oğurluğun təşkilində və yetkinlik yaşına çatmayan şəxsi təhdid etməkdə şübhəli bilinərək saxlanılırsınız.

Ledi Elizabet Nərgizə baxdı.

Gözlərində qəzəb yox idi.

Yalnız yorğun bir hörmət vardı.

— Sən ağıllı qızsan, Nərgiz Nasrulla, — dedi. — Lord Hempşip səninlə fəxr edərdi.

Onu apardılar.

Jurnalistlər Nərgizin ətrafına toplaşdılar.

— Necə başa düşdün?

— Qorxmadın?

— Bundan sonra nə edəcəksən?

Nara Arifə baxdı.

Sonra Faina İmmanuilovnaya.

Direktor ona göz vurdu.

Daha sonra qürurla ona baxan müavinlərə nəzər saldı.

— Qorxmuşdum, — deyə Nara dürüstcə cavab verdi. — Amma gənc detektivin qaydası belədir:

Sirlər hamının gözünün qarşısında gizlənir. Sadəcə baxmağı bacarmaq lazımdır.

Bir anlıq dayandı.

— Bundan sonra isə…

Çantasını qaldırdı.

— Məktəbimizdə hələ çox hekayə var. Və mən əminəm ki, bu, yalnız ilk ilmədir.

---

Axşam Nara evdə anası ilə oturmuşdu.

Anası onun yanağındakı cızığı sığallayırdı.

— Mənim qəhrəmanım, — dedi ana.

— Mən sadəcə tapmacaları sevirəm, — Nara gülümsədi.

Masada onun qeyd dəftəri açıq vəziyyətdə idi.

Son səhifədə yazılmışdı:

“‘Olmayan eksponat’ işi — BAĞLANDI.”

Aşağıda isə Nara əlavə etmişdi:

“‘London sapı’ işi — AÇILDI.”

Çünki o əmin idi:

Lord Hempşip və Xurşud-banu haqqında hekayə hələ bitməmişdi.

Və sirrin açarını həqiqətən yalnız London Eye bilirdi.

Amma indi onun Arif adlı bir tərəfdaşı vardı.

Və Bakıdan birbaşa Londonun ürəyinə uzanan bütöv bir sap.

Pəncərənin o tayında Alov qüllələri işıqlandı.

Xəzərin üzərində isə yüz səksən il əvvəl olduğu kimi ulduzlar yanmağa başladı.

Xalçaya toxunmuş həmin ulduzlar.

Əsl əsrin Xalçaaltı Romanı.

Və haradasa, bürclərin arasında yeni bir sirr başlayırdı.